Solomon aralliri amérika-xitay munasiwitidiki yéngi qiziq nuqta bolup qalmaqta

Muxbirimiz eziz
2022-04-27
Share

Tinch okyandiki 650 ming nopusluq aral döliti bolghan solomon aralliri yéqinqi mezgillerde xitay hökümiti köz tikip kéliwatqan nuqtilarning biri bolup kelgenidi. Bolupmu mart éyida xitay hökümitining solomon aralliri hökümiti bilen bixeterlik kélishimi imzalimaqchi boluwatqanliqi melum bolghandin kéyin awstraliye we amérika hökümetliri arqimu-arqidin solomon aralliri hökümitige agahlandurush bergenidi.

En'gliyede chiqidighan “Muhapizetchi” gézitining bu heqtiki xewiride éytilishiche, xitay bilen solomon aralliri hökümetliri imzalimaqchi bolghan bu kélishimning tepsiliy mezmuni téxi jama'e‍tke ashkarilanmighan. Emma uning deslepki nusxisida tilgha élin'ghan mezmunlar arisida xitay qoralliq qisimlirining solomon aralliri hökümitining “Telipi” boyiche mezkur aral dölitide “Ijtima'iy tertip” ni saqlashqa mes'ul bolidighanliqi, shuningdek xitay paraxotlirining maddiy eshya yötkesh éhtiyaji üchün bu aral dölitige kélishi we toxtishigha ruxset bérilidighanliqi dégendek mezmunlar bar iken.

Yéqinda bolsa bu kélishimning mezmunliri ichide yene xitayning bu jayda herbiy baza qurmaqchi bolushigha ruxset bérilgenlikige da'ir maddilarningmu barliqi melum bolghan.

Amérika tashqi ishlar ministirlikining yardemchi ministiri deniyl kriténbrink (Daniel Kritenbrink) 25-aprél küni bu heqte söz qilip “Biz bu tereqqiyatni dölitimizning tinch okyan rayonidiki bixeterlik mesililiri üchün éghir xiris, dep qaraymiz. Eger xitay bu dölette uzun mezgillik herbiy baza qursa biz öz bixeterlikimiz üchün herbiy heriket qollinishni chetke qaqmaymiz” dégen. Emma solomon aralliri hökümiti xitay bilen bolidighan bu kélishimning waqitliq xaraktérde bolidighanliqini, ularning melum muddettin kéyin chiqip kétidighanliqini, shundaqla buning peqet ichki mesililerning éhtiyaji üchünla otturigha chiqqan hadise ikenlikini tekitlep turuwalghan.

Deniyl kriténbrink we amérika dölet bixeterlik kéngishining xadimliridin kurd kempbél (Kurt Campbell) solomon aralliri hökümitining bash ministiri sogawar (Sogavare) bilen bir yérim sa'etlik yüzturane söhbette bolghandin kéyin muxbirlarni kütüwélish yighini chaqirghan. Yighinda kurd kempbél “Biz solomon aralliri hökümitining igilik hoquqigha hörmet qilimiz. Emma xitay bu jayda heqiqiy menidiki herbiy baza qursa bu bizning bixeterlikimiz üchün bir endishe bolup qalghusi. Bundaq ehwalda amérika hökümiti tégishlik yosunda jawab qayturidu” dégen. Uning bu sözliri aqsarayning ötken heptidiki bayanatigha asasen oxshap kétidiken. Awstraliye hökümitimu bu mesilide özlirining “Qizil siziqi” amérika bilen oxshash ikenlikini jakarlighan.

Awstraliye bash ministiri skot morrison (Scott Morrison) ötken hepte qilghan sözide “Xitay hazir tinch okyandiki aral döletlirige éghir bésim peyda qiliwatidu” dégen idi.

Melum bolushiche, xitay hökümitining tinch okyan rayonidiki herbiy baza qurulushini kéngeytishi ularning amérika bashchiliqidiki gherb küchlirige qarshi urush teyyarliqining bir qismi, dep qariliwatqanliqi üchün solomon taqim aralliri mesilisi nöwette ikki terep munasiwitidiki qiziq nuqtilardin bolup qalmaqtiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet