Wilson merkizi 1945-yilidiki sopaxun heqqide bériya we stalinlargha yollan'ghan melumatni élan qildi

Muxbirimiz ümidwar
2017-01-15
Élxet
Pikir
Share
Print


Amérikidiki wodrow wilson merkizining sowét ittipaqining 1934-1949-yillardiki Uyghur diyarigha a'it mexpiy höjjetliri arxipi qatarigha sowét ittipaqining 1944-yili, 12-noyabir küni ghuljida qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyitige ewetken alahide wezipe guruppisining bashliqi général égnarowning aqsugha partizanliq urush üchün ewetilidighan sopaxun sowurof partizanliq etriti heqqide yuqirigha yollighan bir parche mexpiy melumati orun alghan.

"Sérgéy" texellusini qollan'ghan égnarowning 1945-yili, 18-iyul küni mexsus sopaxun partizanliq etritini teshkillep, aqsugha ewetish mesilisi heqqide yollighan doklati özgiche bolup, melumatta aqsu-kuchar rayonliridiki weziyet, bolupmu kuchar rayonidiki gomindang küchlirining yerlik xelqqe séliwatqa zulumliri, yeni gomindangning ahalining at-ulaghliri bilen sirtqa chiqishini cheklewatqanliqi, ularning at-ulaghliri, mesh we qacha-qomuchlirini tartiwéliwatqanliqi, at-ulaghlarni baygha toplawatqanliqi, xelqning naraziliq keypiyatining jiddiy ikenliki melum qilin'ghan.

"Sérgéy" yene aqsu-bay etrapigha 150 kishilik partizan etriti ewetish zörüriyiti we bu etretning "Sadiq" yeni, jumhuriyet re'isi elixan törining aktip pa'aliyetliri bilen qurulup bolun'ghanliqi, etret bashliqliqigha sopaxunni teyinligenlikini we uning 90 Uyghur eskirining bu etretke kirgüzülgenlikini melum qilidu.

U, aqsugha chüshidighan etretning asasen jenubluqlardin terkip tapqanliqini körsitip, sopaxunning kimliki heqqide melumat bérip, sopaxunni "Aqsuluq"deydu we uning ismini"Sufi axun", familisini bolsa"Surbayéw" dep ataydu shuningdek yene uning shixodiki gomindang qoshunlirining komandiri bolghanliqi we özi bilen "Qeshqerliq 90 Uyghur esker"ni bashlap, qozghilangchilar terepke ötkenliki, uning eskerlirining "Sherqiy türkistan jumhuriyitige xizmet qilip ijabiy bahagha érishkenliki"ni bayan qilidu.

Mezkur partizanliq etiritige yene hökümet wekilining bashchiliqida jenub bilen alaqisi bar nopuzluq kishilerning guruppisi qatnashqanliqi, ularning gézit, teshwiqat wereqeliri we"Sadiq"ning, yeni elixan törining aqsudiki nopuzluq kishilerge yazghan xetlirini élip mangidighanliqini bayan qilidu.

"Sérgéy", yeni égnarow, axirida sopaxun qomandanliqida aqsugha ewetilidighan bu 150 kishilik partizanliq etritining wezipisi heqqide toxtilip,"Surbayéwning partizanliq etritining herikiti qeshqerdiki herbiy heriketlerning imkaniyiti we muwapiqliqini sinap béqishtin ibarettur" dep tekitleydu.

Mezkur mexpiy melumat "Pawél pétrow" texellusidiki kishige ewetilgen bolup, bu emeliyette sowét ittipaqi ichki ishlar xelq komisari bériyaning özidur. Mezkur doklat uninggha ewetilgendin tashqiri yene sowét ali rehberliridin yosif stalin we wichislaw molotowlarghimu yollap bérilgen.

Sopaxun sowuropning 2010-yili neshir qilin'ghan eslimisige qarighanda, sopaxun sowurow, qasimjan qembiri, abdukérim abbasof qatarliqlar rehberlikidiki aqsugha chüshken partizanliq etiriti bashtin axiri özliri musteqil jeng qilghan bolup, ulargha ghulja tereptin keng da'iride herbiy yardem, yeni, eskiri küch, oq-dora,qoral-yaraq kelmigenliki üchün ular bay, kona sheherni igilesh bilenla cheklen'gen we aqsu shehirinimu alalmighan we axirida mejburi chekindürüp kétilgen idi. Mezkur mexpiy doklattin ashkarilinishiche, sowét ittipaqi terep bu partizanliq herikitini peqet "Sinaq" teriqiside paydilan'ghan bolup,ularning pütün aqsu wilayitini azad qilishini xalighan emes idi.

Aqsu urushi emeliyette milliy armiyening ottura fronti,yeni jing we shixodiki asasliq urushning ghelibisi üchün gomindang armiyesini kontrol qilip turush istratégiyesige xizmet qildurulghan idi.

Général égnarow aqsudiki herbiy pa'aliyetler we sopaxun heqqide bériya, stalin we molotow namigha kéyin dawamliq türde mexpiy doklatlarni yollap turghan idi.

Toluq bet