Xitay xewpsizlik orunliri Uyghurlarni sün'iy eqil kaméraliri arqiliq nazaret qilmaqchi bolghan

Washin'gtondin muxbirimiz jewlan teyyarlidi
2024.06.17

Hindistan “Asiya xelq'ara xewerliri” (ANI) torining 16-iyun xewer qilishiche, xitayning her qaysi jayliridiki xewpsizlik orunliri xitay sheherliride yashawatqan Uyghurlarni sün'iy eqil kaméraliri arqiliq teqib qilidiken hemde ularning nege bérip nede turuwatqanliqini iz qoghlap xatirilep mangidiken.

Nöwette, üstel doklati (Table. Briefing) Namliq yumshaq détal xitayning sün'iy eqil kaméralirigha qollinilish imtiyazigha érishken bolup, bu détal ashkara sorunlarda yürgen Uyghurlarni tonuwélish üchünla ishlitilidiken. Shangxey shehiri, chéngdu shehiri, jéjyang ölkisining her qaysi sheher-bazarliridiki saqchi we dölet xewpsizlik orunliri bu yumshaq détalni qollanmaqchi iken.

Xewerde éytilishiche, xitay da'iriliri 2023-yili Uyghurlarning chirayini tonush téxnikisini tereqqiy qildurushni tekitlep höjjet chiqarghan. Shangxey shüyxuy rayonluq saqchi idarisi tamgha basqan bir höjjette, “Dölitimiz gerche nechche yildin béri Uyghurlarni qayta terbiyelesh arqiliq özgertken bolsimu, ulargha yenila ishen'gili bolmaydu” déyilgen.

Gérmaniye wurzburg uniwérsitétining Uyghur rayoni mutexessisi bijorin alpérman (Bjoern Alpermann) bu heqte mundaq dégen: “Bu höjjetlerdin melum bolghinidek, xitay xewpsizlik orunliri Uyghurlarni yenila sistémiliq halda ‛xeterlik düshmen‚, ‛töwen derijidiki millet” hésablaydu. Bular xitay hökümitining ‛qayta terbiyelesh arqiliq esebiylikning apiti tügitildi, Uyghurlar bashqa puqralardek teng barawer hoquqqa ige‚ dégenlirini pütünley yalghan'gha chiqiridu”.

Bijorin alpérmanning bildürüshiche, shangxey saqchi orunliri telep qilghan chiray tonush yumshaq détali choqum Uyghurlarning bu sheherdiki éniq ornini, shundaqla kimler bilen uchrashqanliqini tépip bérelishi kérek iken. Shangxey shüyxuy rayonigha ornitilghan 3700 kaméraning chiray tonushtin bashqa yene, u shexsni saqchigha melum qilish iqtidarining bolushi telep qilin'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.