«Тәңритағ» наминиң йеңиваштин «тяншан» ға өзгәртилиши ғулғула қозғиди

Мухбиримиз әзиз
2019-04-23
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Уйғурлар дияридики символлуқ мәнигә игә җуғрапийәлик бирликләрдин болған тәңри тағ тизмиси миң йиллар мабәйнидә уйғур әҗдадлириниң мәниви дунясидики әң муқәддәс амиллардин болған «тәңри» намида атилип кәлгән иди.

Алақидар мутәхәссисләрму бу намниң буниңдин икки миң йиллар илгирики хитай тарихнамилиридә худди шу шәкилдә «тәңри теғи» дәп елинғанлиқини тәстиқлайду.

Буниңдин бирнәччә ай илгирики вақитлардин башлап уйғурларға бирқәдәр тонушлуқ болған, шундақла хитай һөкүмитиниң биваситә контроллуқида болған «тәңритағ тори» ниң бирдинла «тяншан тори» дәп өзгәртилиши унтулушқа башлиған «тәңритағ» нами һәққидики талаш-тартишни йеңиваштин кишиләрниң ядиға салди. Чүнки хитай һөкүмитиниң «тәңритағ» намини «тяншан» дәп өзгәртиш урунуши 1949-йилидин кейинму изчил давам қилип кәлгән.

Мәлум болушичә, гоминдаң һөкүмранлиқи мәзгилидә мәҗбурий йосунда «тяншан» дәп муқимлаштуруветилгән бу нам уйғур зиялийлириниң нәччә он йиллап тиришчанлиқ көрситиши нәтиҗисидә 1980-йилларда «тәңритағ» дәп әслигә қайтурулған. Шу қатарда «тәңритағ» намида әдәбий журналму тәсис қилинған. Шуниңдин кейин һәрқайси мәтбуатларда «тяншан» дегән нам тәдриҗий әмәлдин қелип «тәңритағ» нами омумлишишқа йүзләнгән.

Нөвәттә пүтүн дуняниң диққитидә болуватқан уйғурлар дияридики сиясий бастуруш долқунида сап уйғурчә сөз болған «тәңритағ» наминиң хитайчә тәрҗимә болған «тяншан» ға өзгәртилишини бир қисим уйғур анализчилири «хитай һөкүмитиниң йошурун сақлап кәлгән нийитиниң йәнә бир қетим ашкара болуши» дәватқанлиқи мәлум. Уларниң пикричә, хитай һөкүмити 1980-йилларда «тяншан» намини өзлири халимисиму илаҗсиз «тәңритағ» дәп өзгәртишкә қошулған. Әмма буниңға болған тән бәрмәсликини әмдиликтә ашкара оттуриға чиқарған. Чүнки «тәңритағ» яки «тяншан» дәп аташ маһийәттә бу җайниң тәвәлик вә һәқдарлиқ мәсилисигә тақишидиған назук мәсилә һесаблинидикән.

Америкадики уйғур паалийәтчиләрдин америка уйғур бирләшмисиниң рәиси елшат һәсән бу һәқтә тохтилип: «буни хитай һөкүмитиниң уйғур мәдәнийитигә қиливатқан бузғунчилиқиниң йәнә бир мисали, дейишкә болиду. Чүнки уларниң уйғурға хас һәммила шәйини хитайчилаштуруш урунуши уйғурчә ‹тәңритағ' намини хитайчә ‹тяншан' дәп өзгәрткәнликидә йәнә бир қетим әкс әтти» деди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт