"Tengritagh" namining yéngiwashtin "Tyanshan" gha özgertilishi ghulghula qozghidi

Muxbirimiz eziz
2019-04-23
Élxet
Pikir
Share
Print

Uyghurlar diyaridiki simwolluq menige ige jughrapiyelik birliklerdin bolghan tengri tagh tizmisi ming yillar mabeynide Uyghur ejdadlirining meniwi dunyasidiki eng muqeddes amillardin bolghan "Tengri" namida atilip kelgen idi.

Alaqidar mutexessislermu bu namning buningdin ikki ming yillar ilgiriki xitay tarixnamiliride xuddi shu shekilde "Tengri téghi" dep élin'ghanliqini testiqlaydu.

Buningdin birnechche ay ilgiriki waqitlardin bashlap Uyghurlargha birqeder tonushluq bolghan, shundaqla xitay hökümitining biwasite kontrolluqida bolghan "Tengritagh tori" ning birdinla "Tyanshan tori" dep özgertilishi untulushqa bashlighan "Tengritagh" nami heqqidiki talash-tartishni yéngiwashtin kishilerning yadigha saldi. Chünki xitay hökümitining "Tengritagh" namini "Tyanshan" dep özgertish urunushi 1949-yilidin kéyinmu izchil dawam qilip kelgen.

Melum bolushiche, gomindang hökümranliqi mezgilide mejburiy yosunda "Tyanshan" dep muqimlashturuwétilgen bu nam Uyghur ziyaliylirining nechche on yillap tirishchanliq körsitishi netijiside 1980-yillarda "Tengritagh" dep eslige qayturulghan. Shu qatarda "Tengritagh" namida edebiy zhurnalmu tesis qilin'ghan. Shuningdin kéyin herqaysi metbu'atlarda "Tyanshan" dégen nam tedrijiy emeldin qélip "Tengritagh" nami omumlishishqa yüzlen'gen.

Nöwette pütün dunyaning diqqitide boluwatqan Uyghurlar diyaridiki siyasiy basturush dolqunida sap Uyghurche söz bolghan "Tengritagh" namining xitayche terjime bolghan "Tyanshan" gha özgertilishini bir qisim Uyghur analizchiliri "Xitay hökümitining yoshurun saqlap kelgen niyitining yene bir qétim ashkara bolushi" dewatqanliqi melum. Ularning pikriche, xitay hökümiti 1980-yillarda "Tyanshan" namini özliri xalimisimu ilajsiz "Tengritagh" dep özgertishke qoshulghan. Emma buninggha bolghan ten bermeslikini emdilikte ashkara otturigha chiqarghan. Chünki "Tengritagh" yaki "Tyanshan" dep atash mahiyette bu jayning tewelik we heqdarliq mesilisige taqishidighan nazuk mesile hésablinidiken.

Amérikadiki Uyghur pa'aliyetchilerdin amérika Uyghur birleshmisining re'isi élshat hesen bu heqte toxtilip: "Buni xitay hökümitining Uyghur medeniyitige qiliwatqan buzghunchiliqining yene bir misali, déyishke bolidu. Chünki ularning Uyghurgha xas hemmila shey'ini xitaychilashturush urunushi Uyghurche 'tengritagh' namini xitayche 'tyanshan' dep özgertkenlikide yene bir qétim eks etti" dédi.

Toluq bet