Teqlidiy eqilning démokratiyege tehdit boluwatqanliqi diqqet qozghimaqta

Muxbirimiz eziz
2019-04-23
Élxet
Pikir
Share
Print

Amérikadiki eng chong yuqiri pen-téxnika shirketlirining biri bolghan "Mikrosoft" shirkitining xitay merkiziy herbiy ishlar komitétining biwasite kontrolluqidiki dölet mudapi'e pen-téxnika uniwérsitéti bilen teqlidiy eqil sistémisi heqqidiki qurulushta hemkarlishiwatqanliqi melum bolghandin kéyin xelq'arada zor bir ghulghuligha seweb bolghan idi. Chünki, bu xil hemkarliqning xitay hökümiti ijra qiliwatqan, shuningdek pikir erkinliki we jismaniy erkinlikke qaritilghan nazaret we süzgüch méxanizmigha xizmet qilishi gherb dunyasidiki en'eniwi qimmet qarishigha yéngi xirislarni élip kelgen idi.

Boyzé uniwérsitétining proféssori stéwén féldstéyn imzasida 22-aprél élan qilin'ghan mushu heqtiki maqalida nöwettiki qanun boyiche idare qilinidighan, shuningdek alliqachan démokratiyeliship bolghan döletlerde yüksiliwatqan yuqiri pen-téxnika sahesining bilip-bilmey mustebit ellerdiki bashqilarning kishilik hoquqlirini depsende qilish qilmishlirigha hemdemde bolushi muhakime qilinidu.

Aptorning bayan qilishiche, bu jehette xitay hökümitini eng tipik misal, déyishke bolidiken. Chünki dunyaning köpligen jaylirida teqlidiy eqil sistémisi kishilerning zamaniwi turmushigha qulayliq we asanliq yaritiwatqanda xitay hökümiti teqlidiy eqil téxnikisidin paydilinip Uyghurlar diyarida dunyadiki eng chong "Nazaret döliti" ni berpa qilip chiqqan. Shuningdek bu jaydiki Uyghurlarning kündilik pa'aliyetlirini we yan téléfonlirini udulluq tekshürüp turushni ishqa ashurup bolghan. Buninggha qoshulup kishilerning gén ewrishkisini toplash, simsiz torlarni közitish sistémisi we chiray tonush téxnikisining omumlishishi dégendek bir qatar téxnikilar emeliyette bir milyondin ikki milyon'ghiche bolghan kishining lagérlargha qamilishigha seweb bolghan.

Aptor diqqet qilghan yene bir nuqta shuki, xitay hökümiti démokratik döletlerdin élip kelgen teqlidiy eqil sistémisini az dégendimu hazirghiche 54 döletke éksport qilip bolghan. Bu éksport bolsa xitayning "Bir belwagh bir yol qurulushi" namida ijra bolghan. Shu qatarda "Xu'awéy" qatarliq xitay shirketliri pakistan, filippin, kéniye, sin'gapor qatarliq döletlerde "Eqliy sheher" lerni berpa qilip, özlirining "Nazaret döliti" méxanizmini bu jaylargha omumlashturghan.

Aptor axirida démokratik ellerdiki siyasiyonlarni bu xil hadisige alahide diqqet qilishqa chaqiridu. Shuningdek teqlidiy eqil sistémisining dunyada démokratiyening omumlishishigha bu derijide tehdit élip kéliwatqanliqidek ré'alliqni chekleshke dewet qilidu. Shuningdek xitayning reqemlik nazaret sistémisining köplep qobul qilinish éhtimalliqi barliqinimu alahide eskertidu.

Toluq bet