"тйәнәнмен вәқәси" ниң 31 йиллиқ хатирисидә хитай һөкүмити кишилик һоқуққа һөрмәт қилишқа чақирилди

Мухбиримиз ирадә
2020-06-04
Share

Бүгүн, йәни 4-июн күни 1989-йили хитайда йүз бәргән "тйәнәнмен оқуғучилар һәрикити" ниң 31 йиллиқ хатирә күнидур. Бу мунасивәт билән хәлқаралиқ даңлиқ ахбарат вастилирида мәзкур вәқә кәң көләмдә хәвәр қилинди.

1989-Йили 4-июн күни кечидә хитай һөкүмити бир қанчә айдин буян бейҗиңдики тийәнәнмен мәйданида тинчлиқ билән намайиш қиливатқан нәччә он миңлиған оқуғучини танкилар билән қанлиқ бастуруп, нурғун оқуғучиларни өлтүргән вә тутқун қилған. Буниң нәтиҗисидә пүтүн дуняни зилзилигә салған "тийәнәнмен қирғинчилиқи" йүз бәргән иди.

Бу хатирә күн мунасивити билән америка дөләт мәҗлиси қармиқидики хитай ишлири комитетиниң рәислиридин америка авам палата әзаси җәймис макговрн билән кеңәш палата әзаси марко рубийо қатарлиқлар баянат елан қилди.

Баянатта мундақ дейилгән: "биз бүгүн бейҗиң вә шундақла хитайдики 400 дин артуқ шәһәрдә тинчлиқ билән намайиш қилип, демократийә, кишилик һоқуқ тәләп қилған вә чирикликкә хатимә беришни тәләп қилған оқуғучилар, ишчи-хизмәтчиләр вә башқиларниң җасарити һәм пидакарлиқини әслимәктимиз. Кишини әпсусландуридиғини шуки, хитай компартийиси бу тинч намайишчиларни тйәнәнмен мәйданида һәрбий күч билән бастурди, уларниң кишилик һоқуқ вә ислаһатқа болған тинч тәлипини тармар қилди."

Улар баянатида йәнә 31 йилдин кейинму хитай пуқралириниң негизлик әркинликини қолға кәлтүрүш үчүн көрситиватқан тиришчанлиқлириниң һәмишә рәһимсиз бастурушларға дуч келиватқанлиқини әскәртип өтти. Баянатта йәнә мунулар баян қилинди: "биз барлиқ виҗдан мәһбуслири билән бир сәптимиз. Биз хитай һөкүмитини уларни шәртсиз қоюп беришкә чақиримиз. Биз диний етиқади, мәдәнийити һуҗумға учраватқан тибәтләр вә уйғурлар билән бир сәптә туримиз. Биз әркинлик вә аптономийә вәдилири системилиқ һалда әмәлдин қалдурулуватқан хоңкоң хәлқи билән бир сәптә туримиз. . ."

Хитай һөкүмити та һазирғичә шу қетимлиқ вәқәдә һаятидин айрилған вә ғайиб қиливетилгән кишиләрниң ениқ санини вә уларниң кимликлирини елан қилмаслиқ билән биргә йәнә хитайда бу вәқәгә аит учурларни қаттиқ қамал қилип кәлмәктә. Чәтәлләрдики һәрқайси кишилик һоқуқ органлири вә америка дөләт мәҗлисиниң юқириқи әзалири баянатида бирдәк буни тилға елип, хитай һөкүмитини учур қамалини бикар қилишқа чақирди.

Уйғурлар үчүн "тйәнәнмен вәқәси" ниң алаһидә әмийәтлик бир тәрипи бир милярдтин артуқ нопусқа игә хитайдәк чоң бир дөләттики бу демократийә намайишиға өркәш дөләттәк әмдила 20 яшқа киргән бир уйғур оқуғучиниң йетәкғилик қилишидур.

Әйни вақитта бейҗиң педагогика университетиниң 2-йиллиқида оқуватқан өркәш дөләт хитай оқуғучилар һәрикитиниң асаслиқ рәһбәрлириниң биригә айланған вә пүтүн хитай миқясида тонулған иди. Өркәш дөләт 1989-йили 5-айниң 18-күни хитай оқуғучилириға вәкил болуп бейҗиңдики хәлқ сарийида әйни вақиттики хитай баш министир ли пең билән сөзләшкән иди. У шу қетим хитай баш министери ли пеңға дадиллиқ билән соал қойған вә кәскин һалда талаш-тартиш қилған иди. Униң бу җасарити әйни вақитта хитайдики милйонлиған кишиләрни һәйран қалдурған иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт