Түркийәниң уйғур мәсилисидә қандақ позитсийәдә болидиғанлиқи диққәт билән көзитилмәктә

Мухбиримиз ирадә
2019-08-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Түркийә һөкүмитиниң хитайниң уйғур елидики лагер түзүми вә башқа бесим сиясәтлиригә қарита қандақ ипадә билдүридиғанлиқи вәзийәт көзәткүчилириниң диққитини қозғимақта.

Түркийә ташқи ишлар министири мәвлут чавушоғли 30-июл күни елан қилған бир баянатида уйғурлар мәсилисидә хитай тәрәп билән мәхсус сөһбәттә болғанлиқи вә өзлириниң йеқинда уйғурларниң әһвалини тәкшүрүп келишкә мәхсус бир вәкилләр өмики әвәтидиғанлиқини җакарлиған иди. Көзәткүчиләрниң қаришичә, мәзкур зиярәттин кейин түркийә тәрәпниң беридиған баянати түркийәниң мусулманлар дунясидики орнини бәлгиләштә интайин муһим икән.

Исраилийәдики «беса истратегийә тәтқиқат мәркизи» тор бетидә тәтқиқатчи җәймис дорсий бу һәқтә елан қилған мулаһизә мақалисидә түркийәниң уйғур мәсилисидики позитсийәсини униң парис қолтуқидики мусулман дөләтлириниң башламчиси болуштәк тиришчанлиқиға тәсир көрситиду, дәп мулаһизә қилған.

Униң қаришичә, түркийә узун йиллардин бери уйғурларға қучақ ечип кәлгән, 2009-йили үрүмчи вәқәсидиму әрдоған тунҗи болуп хитайни «ирқий қирғинчилиқ» қилиш билән әйиблигән. Бу йил 2-айда түркийә һөкүмити хитай һөкүмитини уйғур елидики лагерлирини тақашқа чақирған.

Әмма шундин кейин түркийә һөкүмити сүкүткә чөкүп, қейин әһвалға чүшүп қалған иқтисадини қутқузуп қелиш үчүн хитай билән болған тиҗаритини ашурған.

Җәймис дорсиниң мулаһизә қилишичә, әгәр түркийәниң уйғур елигә әвәтидиған тәкшүрүш өмики берип, у йәрдә хитай һөкүмити «әсәбийликни йоқитиш үчүн қурулған тәрбийә мәркәзлири» дәп тәшвиқ қиливатқан лагерларни махтап йенип кәлсә, бу хитай үчүн түркийәниң уйғурлар билән болған қан-қериндашлиқ вә мәдәнийәт җәһәттики ортақлиқлирини нәзәрдә тутқанда наһайити зор ғәлибә болидикән. Әмма түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған болса мусулманлар дунясида иқтисадий мәнпәәтләрни дәп диний қериндашлириға дүмбисини көрсәткән йәнә бир мусулман лидерниң бири болуп қалидикән. Һалбуки, у әгәр бу бесим сияситини тәнқидлисә, у һалда әрдоған башқа мусулман дөләтлири рәһбәрлириниң ичидә бу зулумға қарши гәп қилған бирдин-бир мусулман лидири болуп қалидикән.

Тәтқиқатчи җәймис дорсиниң қаришичә, түркийәниң уйғур мәсилидики позитсийәси судан қатарлиқ бир қиисм дөләтләрниң қарариғиму тәсир көрситиш билән биргә уйғур елидики вәзийәткә көзини юмувалған оттура асиядики түркий җумһурийәтлиригиму риқабәт пәйда қилидикән. Шуңа түркийәниң тәнқид билән сүкүт арисидики арисалдичилиқидин кейинки бу зиярити әмәлийәттә түркийәниң орнини бәлгиләйдикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт