Елизабет линч: «хитайниң уйғур аяллириға һуҗум қилиши инсанийәткә қарши җинайәт!»

Мухбиримиз әзиз
2019-10-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Йеқиндин буян уйғурлар дияридики лагерларниң ичидә қандақ қәбиһликләрниң болуватқанлиқи шу җайларда йетип баққан шаһитларниң баянлиридин көпләп мәлум болушқа башлиди. Болупму меһригүл турсун, гүлбаһар җелилова, сайрагүл савут қатарлиқларниң гуваһлиқи лагерлардики қизлар вә аялларниң қандақ җинсий паракәндичиликкә вә хорлашқа учрайдиғанлиқини җанлиқ тәсвирләп бәрди.

«Хитай қануни вә сиясәтлири» ториниң қурғучиси һәмдә баш муһәррири елизабет линч «вашингтон почтиси» гезитиниң 21-өктәбир саниға бесилған мушу һәқтики мақалисидә уйғур шаһитлар баян қилған әһвалларниң «хәлқара қирғинчилиқ әһдинамиси» дики мунасивәтлик маддиларға дәл чүшидиғанлиқини, болупму мәзкур әһдинамида туғут чәкләш, сәбиләрни аилисидин айриветиш, мәҗбурий һамилидар қилиш, мәҗбурий туғмас қиливетиш, җинсий хорлаш қатарлиқ қилмишларниң толуқ һалда «инсанийәткә қарши җинайәт» дәп бекитилгәнликини әскәртиду. Шуниңдәк уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәшкилатиниң тәтқиқатчиси зубәйрә шәмсидинниң мақалисидин нәқил кәлтүрүп «хитай һөкүмити уйғур аяллирини ‹қайта бәрпа қилиш' арқилиқ уйғурларниң мәдәнийити вә миллий кимликини қайта қурушни ойлаватиду. Чүнки бир хәлқни йоқитиветиш үчүн алди билән уларниң аяллирини йоқитивәткәндә бу нишан оңайла әмәлгә ашиду» дәйду.

Апторниң қаришичә, нөвәттә лагерларға қамалған уйғурларниң ичидә зор сандики қизлар вә аяллар болуп, уларниң мушу хилдики «инсанийәткә қарши җинайәт» ниң қурбани болуватқанлиқидәк реаллиқ хәлқараниң дегәндәк диққитини қозғап кетәлмигән. Әмәлийәттә болса хитай һөкүмити уйғур аяллирини нишан қилиш арқилиқ уйғур миллий кимликини суслаштуруш һәмдә уйғур мәдәнийитини йоқитишниң койида болмақта икән. Болупму сайрагүл савутниң «түрмә гундипайлири һәр ахшими әң чирайлиқ қиз мәһбусларни таллап елип чиқип кетиду һәмдә әтиси әтигәндә қайтуруп келиду. Мән йәнә коллектип басқунчилиқниң шаһити болдум» дегән баянлиридин тутқун қилинған уйғур қиз-чоканлири дуч келиватқан җинсий хорлашниң қайси дәриҗигә берип йәткәнликини, уларниң пулдар хитай хоҗайинлар үчүн оюнчуқ болуп қалғанлиқини көрүвелиш тәс әмәс икән.

Апторниң баян қилишичә, нөвәттә уйғурлар дияриниң һәрқайси җайлирида әвҗ алған «туғқан болуш» паалийити арқилиқ хитай кадирлирини уйғурларниң өйлиригә мәҗбурий орунлаштуруш йәнә бир яқтин лагер сиртидики уйғур қиз-чоканлирини хитай кадирлириниң «җинсий ов» нишани қиливелишиға қулайлиқ яритип бәргән. Шуниң билән биргә уйғурларниң туғут нисбитини төвәнлитиш, уларни хитайлар билән тойлишишқа мәҗбурлаш, туғулуп болған сәбиләрни аилисидин айрип «ятақлиқ мәктәптә оқутуш» намида ата-анисидин җуда қилиш қилмишлириму йәнә бир яқтин мушу хилдики «инсанийәткә қарши җинайәт» ни тәшкил қилмақта икән.

Аптор мушу әһвалларни омумлаштуруп «әһвал мушу һалға берип йәткән туруқлуқ хәлқара немә үчүн бу мәсилигә қарита орнидин дәст турмайду?» дәп соал қойиду. Шундақла америка һөкүмитиниң бу саһәдики паал тиришчанлиқиға апирин оқуш билән биргә «лагер тақалған һаләттиму хитайниң бу хилдики җинайи сиясәтлири өзгәрмәйду. Шуңа уйғур аяллириниң тәқдириму тәләпләр ичидин орун елиши лазим» дәп көрситиду.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт