Élizabét linch: "Xitayning Uyghur ayallirigha hujum qilishi insaniyetke qarshi jinayet!"

Muxbirimiz eziz
2019-10-22
Élxet
Pikir
Share
Print

Yéqindin buyan Uyghurlar diyaridiki lagérlarning ichide qandaq qebihliklerning boluwatqanliqi shu jaylarda yétip baqqan shahitlarning bayanliridin köplep melum bolushqa bashlidi. Bolupmu méhrigül tursun, gülbahar jélilowa, sayragül sawut qatarliqlarning guwahliqi lagérlardiki qizlar we ayallarning qandaq jinsiy parakendichilikke we xorlashqa uchraydighanliqini janliq teswirlep berdi.

"Xitay qanuni we siyasetliri" torining qurghuchisi hemde bash muherriri élizabét linch "Washin'gton pochtisi" gézitining 21-öktebir sanigha bésilghan mushu heqtiki maqaliside Uyghur shahitlar bayan qilghan ehwallarning "Xelq'ara qirghinchiliq ehdinamisi" diki munasiwetlik maddilargha del chüshidighanliqini, bolupmu mezkur ehdinamida tughut cheklesh, sebilerni a'ilisidin ayriwétish, mejburiy hamilidar qilish, mejburiy tughmas qiliwétish, jinsiy xorlash qatarliq qilmishlarning toluq halda "Insaniyetke qarshi jinayet" dep békitilgenlikini eskertidu. Shuningdek Uyghur kishilik hoquq qurulushi teshkilatining tetqiqatchisi zubeyre shemsidinning maqalisidin neqil keltürüp "Xitay hökümiti Uyghur ayallirini 'qayta berpa qilish' arqiliq Uyghurlarning medeniyiti we milliy kimlikini qayta qurushni oylawatidu. Chünki bir xelqni yoqitiwétish üchün aldi bilen ularning ayallirini yoqitiwetkende bu nishan ongayla emelge ashidu" deydu.

Aptorning qarishiche, nöwette lagérlargha qamalghan Uyghurlarning ichide zor sandiki qizlar we ayallar bolup, ularning mushu xildiki "Insaniyetke qarshi jinayet" ning qurbani boluwatqanliqidek ré'alliq xelq'araning dégendek diqqitini qozghap kételmigen. Emeliyette bolsa xitay hökümiti Uyghur ayallirini nishan qilish arqiliq Uyghur milliy kimlikini suslashturush hemde Uyghur medeniyitini yoqitishning koyida bolmaqta iken. Bolupmu sayragül sawutning "Türme gundipayliri her axshimi eng chirayliq qiz mehbuslarni tallap élip chiqip kétidu hemde etisi etigende qayturup kélidu. Men yene kolléktip basqunchiliqning shahiti boldum" dégen bayanliridin tutqun qilin'ghan Uyghur qiz-chokanliri duch kéliwatqan jinsiy xorlashning qaysi derijige bérip yetkenlikini, ularning puldar xitay xojayinlar üchün oyunchuq bolup qalghanliqini körüwélish tes emes iken.

Aptorning bayan qilishiche, nöwette Uyghurlar diyarining herqaysi jaylirida ewj alghan "Tughqan bolush" pa'aliyiti arqiliq xitay kadirlirini Uyghurlarning öylirige mejburiy orunlashturush yene bir yaqtin lagér sirtidiki Uyghur qiz-chokanlirini xitay kadirlirining "Jinsiy ow" nishani qiliwélishigha qulayliq yaritip bergen. Shuning bilen birge Uyghurlarning tughut nisbitini töwenlitish, ularni xitaylar bilen toylishishqa mejburlash, tughulup bolghan sebilerni a'ilisidin ayrip "Yataqliq mektepte oqutush" namida ata-anisidin juda qilish qilmishlirimu yene bir yaqtin mushu xildiki "Insaniyetke qarshi jinayet" ni teshkil qilmaqta iken.

Aptor mushu ehwallarni omumlashturup "Ehwal mushu halgha bérip yetken turuqluq xelq'ara néme üchün bu mesilige qarita ornidin dest turmaydu?" dep so'al qoyidu. Shundaqla amérika hökümitining bu sahediki pa'al tirishchanliqigha apirin oqush bilen birge "Lagér taqalghan halettimu xitayning bu xildiki jinayi siyasetliri özgermeydu. Shunga Uyghur ayallirining teqdirimu telepler ichidin orun élishi lazim" dep körsitidu.

Toluq bet