Muhajirettiki Uyghurlar tutqun qilin'ghan a'ile ezaliri we uruq-tughqanliri üchün sükütini buzghan

Muxbirimiz sada
2019-07-23
Élxet
Pikir
Share
Print

Yéqindin buyan chet'ellerdiki bir qisim Uyghurlar yurtlirida tutqun qilin'ghan yaki yoqap ketken a'ile ezaliri we uruq-tughqanliri üchün axiri awaz chiqirishqa bashlighan. Yaponiyediki Uyghur pa'aliyetchi exmet létip (Afumetto Retefu) we awstiraliyediki shir muhemmed hesen del mushularning jümlisidindur.

Exmet létipning xewiri yaponiyening NHK radiyo qanilining torida 21-iyul élan qilin'ghan. Xewerde bayan qilinishiche, exmet létip 2002-yili yaponiyege kélip yerleshken. 2009-Yili u yaponiyede ötküzülgen bir qétimliq namayishqa qatnashqan we shu wejidin a'ilisige birer xewp yétip qélishidin ensirep yürgen. Derweqe, 2017-yiligha kelgende a'ilisi bilen bolghan alaqisi pütünley üzülgen. 2018-Yili 2-ayda u apisi bilen qayta alaqilishish imkaniyitige ige bolghan hemde dadisi, inisi we bashqa 10 din artuq a'ile ezalirining lagérgha tutulghanliqini bilgen.

Bir mezgil ötkendin kéyin, exmet létip wetendiki melum bireylendin dadisining sin körünüshini tapshurup alghan. Uningda dadisi özining intayin aldirash ishlewatqanliqi, salametlikining nahayiti yaxshiliqini éytqach, oghli exmetni xitay hökümiti bilen hemkarlishishqa ündigen. Mezkur sin körünüshni ewetken kishi uninggha özi bilen hemkarlashsa tutqun qilin'ghan a'ile ezalirining qoyup bérilidighanliqini dégen. Ikki ayliq oylinishtin kéyin, exmet létip xitaygha ishen'gili bolmaydighanliqini bilip, ularning ehwalini dunyagha anglitish yoligha qarap atlan'ghan.

"Déngiz boghuzi waqti" gézitining 23-iyuldiki sanida awstiraliyediki Uyghur siyasiy panahliq tiligüchi shir muhemmed hesenning xewiri élan qilin'ghan. Xewerge qarighanda, 2017-yili awstiraliyege kelgen shir muhemmedning siyasiy panahliq iltimasi qobul qilin'ghandin kéyin, özini "Emdi bixeter boldum" dep oylighan. Halbuki, ishlar u oylighandek bolmighan. Yeni bir yildin kéyin u xitaydin kelgen rezil uchurlarni qobul qilishqa bashlighan.

Shir muhemmedke uchur yollighan kishi uninggha "Biz bille olturup bir-birimizni yaxshi chüshensek bolatti. Men sizge özingizni tonushturghan qisqiche bir nerse ewetip béring désem, siz qilmidingiz. Biz yaxshi parangliship béqishimiz kérek," dep tehdit arilash geplerni qilghan.

Xewerdin melum bolushiche, u kishi shir muhemmedke uda alte ay mushundaq uchurlarni yollighandin kéyin, tuyuqsiz yoqap ketken. Netijide u bir qorqunchning ichige chüshüp qalghan. Axiri u qarshiliq bildürmise bolmaydighanliqini hés qilghan we bu ishlarni dunyagha ashkarilighan.

Toluq bet