Аҗаз вани: «хитай һөкүмити уйғур кимликини еритип түгәтмәкчи!»

Мухбиримиз әзиз
2018-05-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Хитай һөкүмитиниң уйғурлар дияридики бастуруш сиясәтлириниң бир муһим нишани уйғурларниң миллий кимликини тез сүрәттә йоқ қилиш болуватқанлиқи хәлқарадики көплигән ахбарат васитилиридин йәр еливатқанлиқи мәлум. 29-Май күни «йүксиливатқан кәшмир» журнилида елан қилинған аҗаз вани имзасидики мәхсус мақалә әнә шуларниң бири.

Мақалида көрситилишичә, хитай һөкүмити нөвәттә иҗра қиливатқан «бир бәлвағ бир йол» қурулуши үчүн истратегийәлик әһмийити бәкму зор болған уйғурлар дияри йәнә хитай һөкүмитиниң ғайәт зор енергийә еһтияҗини қамдаштиму ачқучлуқ рол ойнимақта икән. Дәл мушу сәвәбтин хитай һөкүмити ассимилятсийә сиясити арқилиқ уйғурларниң миллий кимликини еритип түгитиштә қилчиму иккилинип олтурмастин җиддий һәрикәт қилмақта икән.

Аптор уйғурларниң қәдимки вә йеқинқи заман тарихи һәққидә тәпсилий мәлуматлар бериш билән биргә, хитай һөкүмитиниң иқтисадий талан-тараҗ сиясити вә хитай көчмәнлиригә пайдилиқ бәлгилимиләрни көпләп иҗра қилиши билән уйғурларниң хитай һөкүмитидин айрилиш хаһиши күчийип маңғанлиқини баян қилиду. Униң қаришичә, нөвәттә хитай һөкүмити уйғурлар дияридики бихәтәрлик мәсилисини баһанә қилип, ши җинпиңниң рәһбәрликидики «2-қетимлиқ мәдәнийәт инқилаби» ниң шавқун-сүрәнлири ичидә «үч хил күч» ләргә зәрбә бериш намида уйғурларниң миллий кимликини охшимиған саһәләр бойичә еритип түгитишни иҗра қилмақта икән.

Аптор хитай һөкүмитиниң нөвәттики уйғур кимликини йоқ қилиш урунушиниң тасадипий оттуриға чиқип қалған һадисә әмәсликини, әксичә буниң 1949-йилила башланғанлиқини, нәтиҗидә әйни вақитта уйғурлар дияридики нопусниң алтә пирсәнтини тәшкил қилидиған хитайларниң 2010-йилиға кәлгәндә 44 пирсәнткә йәткәнликини, шуниңдин тартип таки 2010-йилларғичә болған түрлүк намлардики сиясий һәрикәтләрдә бирдәк уйғурларниң өрп-адити, мәдәнийити, тил-йезиқи, диний етиқади қатарлиқларниң қәдәм-басқучлуқ һалда асаслиқ һуҗум нишани болуп кәлгәнликини баян қилиду.

У йәнә бу һәрикәтләрниң нөвәттә «тәрбийәләш мәркизи» намида әң юқири пәллигә чиққанлиқини, хитай һөкүмитиниң «бир бәлвағ бир йол қурулуши» ниң бихәтәрлики һәмдә хитай нопусиниң уйғурлар дияридики мутләқ һөкүмранлиқиға капаләтлик қилиш үчүн уйғурларниң миллий кимликини йоқитиш һәрикәтлириниң тарихтики «мәдәнийәт зор инқилаби» яки «барен вәқәси», «5-феврал ғулҗа вәқәси» дегәндәк вәқәләрни бастуруш һәрикәтлири мәзгилидикидинму нәччә һәссә еғир һаләттә давам қиливатқанлиқини шәрһләйду. Аптор ахирида «һазирқи диний вә мәдәнийәт саһәлиридики зулум давам қиливәрсә бу районниң нопус қурулмисида йеңи өзгириш вуҗудқа келиду һәмдә қисқиғинә мәзгилдила уйғурлар кишиләрниң хатирисидики шәйигә айлинип қалиду» дәп хуласә чиқириду.

Толуқ бәт