Ajaz wani: "Xitay hökümiti Uyghur kimlikini éritip tügetmekchi!"

Muxbirimiz eziz
2018-05-29
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitay hökümitining Uyghurlar diyaridiki basturush siyasetlirining bir muhim nishani Uyghurlarning milliy kimlikini téz sür'ette yoq qilish boluwatqanliqi xelq'aradiki köpligen axbarat wasitiliridin yer éliwatqanliqi melum. 29-May küni "Yüksiliwatqan keshmir" zhurnilida élan qilin'ghan ajaz wani imzasidiki mexsus maqale ene shularning biri.

Maqalida körsitilishiche, xitay hökümiti nöwette ijra qiliwatqan "Bir belwagh bir yol" qurulushi üchün istratégiyelik ehmiyiti bekmu zor bolghan Uyghurlar diyari yene xitay hökümitining ghayet zor énérgiye éhtiyajini qamdashtimu achquchluq rol oynimaqta iken. Del mushu sewebtin xitay hökümiti assimilyatsiye siyasiti arqiliq Uyghurlarning milliy kimlikini éritip tügitishte qilchimu ikkilinip olturmastin jiddiy heriket qilmaqta iken.

Aptor Uyghurlarning qedimki we yéqinqi zaman tarixi heqqide tepsiliy melumatlar bérish bilen birge, xitay hökümitining iqtisadiy talan-taraj siyasiti we xitay köchmenlirige paydiliq belgilimilerni köplep ijra qilishi bilen Uyghurlarning xitay hökümitidin ayrilish xahishi küchiyip mangghanliqini bayan qilidu. Uning qarishiche, nöwette xitay hökümiti Uyghurlar diyaridiki bixeterlik mesilisini bahane qilip, shi jinpingning rehberlikidiki "2-Qétimliq medeniyet inqilabi" ning shawqun-sürenliri ichide "Üch xil küch" lerge zerbe bérish namida Uyghurlarning milliy kimlikini oxshimighan saheler boyiche éritip tügitishni ijra qilmaqta iken.

Aptor xitay hökümitining nöwettiki Uyghur kimlikini yoq qilish urunushining tasadipiy otturigha chiqip qalghan hadise emeslikini, eksiche buning 1949-yilila bashlan'ghanliqini, netijide eyni waqitta Uyghurlar diyaridiki nopusning alte pirsentini teshkil qilidighan xitaylarning 2010-yiligha kelgende 44 pirsentke yetkenlikini, shuningdin tartip taki 2010-yillarghiche bolghan türlük namlardiki siyasiy heriketlerde birdek Uyghurlarning örp-aditi, medeniyiti, til-yéziqi, diniy étiqadi qatarliqlarning qedem-basquchluq halda asasliq hujum nishani bolup kelgenlikini bayan qilidu.

U yene bu heriketlerning nöwette "Terbiyelesh merkizi" namida eng yuqiri pellige chiqqanliqini, xitay hökümitining "Bir belwagh bir yol qurulushi" ning bixeterliki hemde xitay nopusining Uyghurlar diyaridiki mutleq hökümranliqigha kapaletlik qilish üchün Uyghurlarning milliy kimlikini yoqitish heriketlirining tarixtiki "Medeniyet zor inqilabi" yaki "Barén weqesi", "5-Féwral ghulja weqesi" dégendek weqelerni basturush heriketliri mezgilidikidinmu nechche hesse éghir halette dawam qiliwatqanliqini sherhleydu. Aptor axirida "Hazirqi diniy we medeniyet saheliridiki zulum dawam qiliwerse bu rayonning nopus qurulmisida yéngi özgirish wujudqa kélidu hemde qisqighine mezgildila Uyghurlar kishilerning xatirisidiki shey'ige aylinip qalidu" dep xulase chiqiridu.

Toluq bet