S. J. Wérléman: "Uyghurlar duch kéliwatqan krizis oylighiningizdin nechche hesse éghir!"

Muxbirimiz eziz
2018-07-10
Élxet
Pikir
Share
Print

Uyghurlar diyaridiki siyasiy weziyetning hazirqi tereqqiyati gherb dunyasigha barghanséri köplep tonushturuluwatqanda bu heqtiki alaqidar ehwallar ottura sherq rayonighimu tégishlik derijide anglitilmaqta.

S. J. Wérléman imzasida 9-iyul küni londonda neshr qilinidighan "Erebler" zhurnilida élan qilin'ghan Uyghurlar heqqidiki maqale ene shularning biri. Maqalida xitay kommunistliri "Shinjang" dep atawatqan, emma muhajirettiki Uyghurlar "Sherqiy türkistan" dep ataydighan rayondiki Uyghurlarning hazirqi omumi ehwali tepsiliy we chüshinishlik bayan qilinidu.

Aptorning bayan qilishiche, ötken bir nechche yildin buyan Uyghurlar heqqide élan qilin'ghan uchurlarda ularni xitay hökümitining qattiq kontrol qiliwatqanliqi bekrek gewdilendürülgen. Emma uning qarishiche xitay hökümitining hazirqi waqitta Uyghurlargha qiliwatqanliri Uyghurlarni we Uyghur medeniyitini tüp yiltizidin qurutup tashlashni nishan qilmaqta iken. Aptor hazir Uyghurlarning herqandaq shekilde diniy kimlikini ipadileshning bir türlük "Jinayet" ke aylinip qéliwatqanliqi, Uyghurlarning herqandaq herikitining pütünley saqchilarning yughuri pen-téxnikiliq nazariti astida ikenliki, nöwette bolsa Uyghurlarning "Terbiyelesh merkizi" de éghir bedel tölewatqanliqini del xitay hökümitining mushu xildiki "Étnik tazilash siyasiti" ning mehsuli iken.

Aptor yene xitaydin qéchip chiqqan sadam musapir, sewén jang qatarliq oqughuchilar bilen söhbetlishish arqiliq xitay hökümitining yéqindin buyan Uyghurlarning chet'elge chiqishini qattiq cheklewatqanliqi, shu arqiliq özlirining Uyghurlarni qandaq basturuwatqanliqini tashqi dunyadin yoshurmaqchi boluwatqanliqini bayan qilidu. Uning qarishiche, xitay hökümiti Uyghurlarni mushundaq rehimsizlik bilen basturush heriketlirini herqachan tashqi dunyagha "Térrorluq bilen küresh qilish" dep chüshendüridiken. Buning bilen tashqi dunya Uyghur milliti duch kéliwatqan ehwallarning qaysi derijide éghir ikenlikidin bixewer qalidiken.

Aptor maqalisining axirida Uyghurlarning ehwalining tashqi dunyagha melum bolghandin nechche hesse éghir ikenlikini tekitleydu, shuningdek xelq'ara jama'etni xitay hökümitining yalghan-yawidaqlirigha asanla ishinip qalmasliqqa chaqiridu.

Melum bolushiche s. J. Wérléman izchil musulmanlar dunyasi duch kéliwatqan heqsizliklerni pash qilish bilen dang chiqiriwatqan yash tor yazghuchisi we siyasiy analizchi iken. Uning Uyghurlar duch kéliwatqan siyasiy bésimlar heqqidiki birnechche yazmisi ottura sherq dunyasigha béghishlan'ghan metbu'atlarda élan qilin'ghan.

Toluq bet