El-jezire: "Uyghurlarning hemmisi nazarette!"

Muxbirimiz eziz
2018-11-06
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitay hökümiti "Esebiylikke zerbe bérish" namida saqchilar qoshunini zoraytip, "Bixeterlik"ni ghayet zor derijide ashuruwatqanda "El-jezire" téléwiziyesi torida 6-noyabir küni élan qilin'ghan Uyghurlarning nazaret astigha élin'ghanliqi heqqidiki maqale Uyghurlar diyarining nöwettiki weziyitini yene bir qétim janliq teswirlep berdi.

Adriyan brown imzasidiki bu maqalida aptor aldi bilen özining ikki hepte ilgiri "El-jezire" téléwiziyesining ziyaret ömiki qatarida Uyghur diyaridiki sayahitide körgenlirini, shuningdek "Iqtisadshunas" gézitining bu jayni "Mukemmel saqchi döliti" dep atishining pütünley toghra bolghanliqini testiqlaydu.

Aptor sayahet jeryanida bezi jaylarda buningdin üch yil ilgiriki sayahitide körgen saqchi ponkitlirining arisigha yéngidin saqchi ponkiti qisturulghanliqini, buning bilen bezi sheherlerde saqchi ponkitlirini heddidin ziyade köpeytish ishqa ashqanliqini tekitleydu. Bolupmu saqchilar we alahide qisim qoshunining zorayghanliqi, kaltek-toqmaq bilen qorallan'ghan dukandarlarning her ikki künde bir kaltekwazliq meshiqi qilip: "Öltüreyli! öltüreyli! öltüreyli!" dep sho'ar towlishi aptorni bekmu heyran qalduridu. Emma uning yerlik Uyghurlar bilen parangliship béqish ümidi pütünley berbat bolidu: chet'ellik bilen paranglashqan Uyghurning lagérgha élip kétilidighanliqi seweblik uninggha héchqandaq Uyghur yéqin kelmeydu. Ular chüshken méhmanxana bolsa puqrache kiyin'gen saqchilarning nazaritige élinidu.

Qeshqerdiki yerlik téléwiziye istansisining ziyaret telipini ret qilghandin kéyin aptor izchil bash qaturup kelgen "Shunche köp yashlar nege ghayib boldi?" dégen so'algha jawab izdeydu. Lagérlarning mewjutluqini inkar qilip kelgen xitay hökümiti emdilikte özlirining alaqidar siyasetlirini zor küch bilen aqlashqa kirishken. Emma aptor qeshqerning özidiki töt lagérghila 120 ming Uyghurning qamalghanliqini, bularning eng chongining 5-ottura mektepte ikenlikini bilsimu, emma bu lagérlarni sirtidin bolsimu körüp béqishqa qadir bolalmaydu.

Aptorni hemmidin bekrek heyran qaldurghini xitay saqchilirining béyjingdin bashlapla ulargha egishiwélishi bolghan. Bu jeryanda uning we hemrahlirining arqisidin xitay paylaqchiliri bir qedemmu ayrilmaydu. Bir qehwexanida shu jaydiki hökümetning teshwiqat bölümining bir kadiri aptorning hemrahliri arisidiki xitay neslidin bolghan bir xadimgha achchiqlinip: "Herqaysing qaysi terepni qollimaqchi?" dep so'al qoyghan. Shuningdek u saqchilarning heywe körsitishi bilen aptorning we uning hemrahlirining kaméralirini inchikilik bilen axturup, "Xeterlik" dep qarighanliki süretlerning hemmisini yuyup tashlaydu. Ular kochilarda süretke almaqchi bolghanda saqchilar körsitip bergen jaynila süretke alidu. Pat-patla "Kishilerge gep qilmanglar" dégen agahlandurushni anglap turidu.

Ular ürümchide körgen eng ghelite hadise, Uyghurlarni asasiy nishan qilghan beden tekshürüsh we kimlik tekshürüsh netijisidin Uyghurlarning mutleq köp qisim waqtining öchirette ötüp kétishi bolghan. Uyghurlarning öylirini ziyaret qilish bolsa qet'iy men'i qilin'ghan. Buning bilen aptorning "Uyghurlarning öyliridiki barliq tighliq eswablar tamdiki zenjirge baghlan'ghan" dégen uchurni delillesh arzusi emelge ashmay qalghan.

Aptor axirida bu xil nazaret, qabahet we bimenilik bilen tolghan kontrolluqning shi jinping ijra qiliwatqan "Bir belwagh bir yol" qurulushi bilen zich munasiwetlik ikenlikini alahide tekitleydu.

Toluq bet