Уйғурларниң сиясий тәқдиригә мунасивәтлик икки парчә мәхпий доклат елан қилинди

Мухбиримиз үмидвар
2018-01-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Йеқинқи йиллардин буян уйғурларниң сиясий тәқдиригә мунасивәтлик бир қисим мәхпий совет архип һөҗҗәтлири арқиму-арқидин ашкарилиниватқан болуп, йеқинда америкидики «русийәниң ислам нуқтиинәзәрлири» намлиқ бир тәтқиқат лайиһиси өз торида совет иттипақниң өз тәвәсидики мусулманлар вә мусулман дунясиға мунасивәтлик архип һөҗҗәтлирини топлап елан қилишқа киришкән. Буларниң ичидә оттура асия уйғур рәһбәрлиридин абдулла розибақийефниң 1921-йили, 6-айда русийә болшевикләр партийәси уйғурлар мәсилисини чәткә қалдурғандин кейин 1922-вә 1923-йиллири москваға вә сталинға йоллиған уйғурларниң сиясий тәқдиригә мунасивәтлик икки парчә муһим доклат хети орун алған.

Иккинчи парчә һөҗҗәтниң бири «уйғур-қәшқәр мәсилиси һәққидә доклат» дәп аталған болуп, абдулла розибақийеф 1923-йили, 5-феврал күни тәйярлиған мәзкур доклат хетидә русийә болшевикләр партийәси мәркизи комитетидин уйғурларниң өз вәтинидә йәр асти инқилаби һәрикәтлирини тәшкилләш, уларни иқтисад билән тәминләш, қәшқәрийә вә җуңғарийә аһалисини, болупму яшларни мустәмликичиләрниң зулумдин азад болуш күришигә җәлп қилиш, әмгәкчиләр арисида сиясий тәрбийә бериш хизмәтлири үчүн гезит нәшр қилиш, күлүп ларни қуруш, омумән бирликкә кәлгән инқилаби тәшкилат қуруш вә шәкилләндүрүш һәм башқа тәләпләрни оттуриға қойған. 

Йәнә парчә хәт 1922-йили, 11-айниң 11-күни сталинниң намиға әвәтилгән болуп, абдулла розибақийеф «уйғурлар арисида ишләш» дәп аталған мәзкур доклат хетини «шинҗаң өлкисидики хитай мустәбит һөкүмитиниң зулуми астидики уйғур хәлқиниң һаятиниң пүтүн қийинчилиқлирини билип турғучи вә мәзкур хитай мустәмликисидики инқилабий һәрикәтлириниң күчийиватқанлиқи мунасивити билән өзүмниң бу доклат хетимни йезишни мәҗбурийәт дәп билдим» дәп башлиған. Абдулла розибақийеф уйғурларниң омуми әһвали вә инқилаби һәрикәтлири җәрянлири һәққидә мәлумат бәргәндин ташқири бу һәрикәтләрни күчәйтиш зөрүрийити вә башқа бир қатар тәләпләрни оттуриға қойған. 

Русийә тарихчиси профессор валери барминниң йезишичә, әмма сталин рәһбәрликидики сиясий бюро уйғурларниң тәләплирини бәҗа кәлтүрмигән, әксичә, хитай җумһурийити билән дипломатийилик мунасивәт орнитип, 1927-йили, уйғурларниң өз вәтинидә инқилаби һәрикәт қилишини қәтий чәкләш һәққидә қарар қобул қилған иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт