Uyghurlarning siyasiy teqdirige munasiwetlik ikki parche mexpiy doklat élan qilindi

Muxbirimiz ümidwar
2018-01-21
Share

Yéqinqi yillardin buyan Uyghurlarning siyasiy teqdirige munasiwetlik bir qisim mexpiy sowét arxip höjjetliri arqimu-arqidin ashkariliniwatqan bolup, yéqinda amérikidiki "Rusiyening islam nuqti'inezerliri" namliq bir tetqiqat layihisi öz torida sowét ittipaqning öz tewesidiki musulmanlar we musulman dunyasigha munasiwetlik arxip höjjetlirini toplap élan qilishqa kirishken. Bularning ichide ottura asiya Uyghur rehberliridin abdulla rozibaqiyéfning 1921-yili, 6-ayda rusiye bolshéwikler partiyesi Uyghurlar mesilisini chetke qaldurghandin kéyin 1922-we 1923-yilliri moskwagha we stalin'gha yollighan Uyghurlarning siyasiy teqdirige munasiwetlik ikki parche muhim doklat xéti orun alghan.

Ikkinchi parche höjjetning biri "Uyghur-qeshqer mesilisi heqqide doklat" dep atalghan bolup, abdulla rozibaqiyéf 1923-yili, 5-féwral küni teyyarlighan mezkur doklat xétide rusiye bolshéwikler partiyesi merkizi komitétidin Uyghurlarning öz wetinide yer asti inqilabi heriketlirini teshkillesh, ularni iqtisad bilen teminlesh, qeshqeriye we jungghariye ahalisini, bolupmu yashlarni mustemlikichilerning zulumdin azad bolush kürishige jelp qilish, emgekchiler arisida siyasiy terbiye bérish xizmetliri üchün gézit neshr qilish, külüp larni qurush, omumen birlikke kelgen inqilabi teshkilat qurush we shekillendürüsh hem bashqa teleplerni otturigha qoyghan. 

Yene parche xet 1922-yili, 11-ayning 11-küni stalinning namigha ewetilgen bolup, abdulla rozibaqiyéf "Uyghurlar arisida ishlesh" dep atalghan mezkur doklat xétini "Shinjang ölkisidiki xitay mustebit hökümitining zulumi astidiki Uyghur xelqining hayatining pütün qiyinchiliqlirini bilip turghuchi we mezkur xitay mustemlikisidiki inqilabiy heriketlirining küchiyiwatqanliqi munasiwiti bilen özümning bu doklat xétimni yézishni mejburiyet dep bildim" dep bashlighan. Abdulla rozibaqiyéf Uyghurlarning omumi ehwali we inqilabi heriketliri jeryanliri heqqide melumat bergendin tashqiri bu heriketlerni kücheytish zörüriyiti we bashqa bir qatar teleplerni otturigha qoyghan. 

Rusiye tarixchisi proféssor waléri barminning yézishiche, emma stalin rehberlikidiki siyasiy byuro Uyghurlarning teleplirini beja keltürmigen, eksiche, xitay jumhuriyiti bilen diplomatiyilik munasiwet ornitip, 1927-yili, Uyghurlarning öz wetinide inqilabi heriket qilishini qet'iy cheklesh heqqide qarar qobul qilghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet