Xitayning Uyghur diyaridiki axirqi "Hel qilish charisi" néme?

Muxbirimiz eziz
2018-10-09
Élxet
Pikir
Share
Print

Uyghurlar diyaridiki siyasiy basturushning barghanséri yuqiri pellige chiqishi hemde milyonlighan Uyghurning "Terbiyelesh" namidiki lagérlarning iskenjisige mehkum bolushi bilen Uyghurlar diyaridiki weziyetning bundin kéyinki yönilishi heqqide köpligen texminler otturigha chiqmaqta.

Amérikidiki tonulghan istratégiye mutexessisi, a q sh déngiz armiye akadémiyesining proféssori maylis yü 9-öktebir küni maqale élan qilip, xitay hökümitining Uyghurlar diyari heqqidiki axirqi "Hel qilish charisi" heqqide öz qarashlirini bayan qildi.

Aptorning qarishiche, xitay hökümiti 1949-yili "Sherqiy türkistan" namidiki Uyghurlar diyarini xitayning bir qismi qilip özige qoshuwalghandin buyan, bu jaygha qarita xitaylashturush siyasitini yürgüzüsh, zor sanda nopus köchürüsh, xitay kompartiyesining, shuningdek xitay armiyesi we saqchilirining zor kölemdiki mewjutluqini barliqqa keltürüsh tedbirlirini yolgha qoyghan. Emma ötken yetmish yilliq tarix bu jaydiki "Bash aghriqi"ning saqaymighanliqini körsetken.

Ötken bir nechche yilda birdinla jiddiy tüs alghan Uyghurlar diyarini toluq kontrol qilish urushi ene shu sewebtin ilgiridiki nechche hesse wehshiyane shekilde otturigha chiqqan. Buni mundaqche qilip éytqanda xitay kompartiyesining "Uyghurlar mesilisi" ni bir yolila ebediylikke hel qilish charisi, déyishkimu bolidiken.

Del mushu sewebtin nöwettiki milyonlighan kishiler qamalghan, dep qariliwatqan lagérlar mesilisi, yuqiri téxnikiliq nazaret méxanizmi, ghayet zor sandiki saqchilar qoshuni we armiye, Uyghurlarda héchqandaq erkinlik hoquqining bolmasliqi qatarliq tipik mesililer kélip chiqqan. Shuning bilen birge aptor bu xil "Axirqi hel qilish charisi"ning otturigha chiqishidiki sewebler heqqidimu toxtilidu.

Aptorning qarishiche, buningdiki birinchi seweb, amérika bashchiliqidiki xitaygha qarshi gherb küchliri xitayni mongghuliye, koréye tereptin tartip taki afghanistan'ghiche pütünley qorshap bolghan. Buningdiki amérikining tesiri bekmu ajiz yaki yoqning ornida bolghan birdin-bir nuqta del Uyghur diyari. Xitay hökümiti shuning üchün mushu jayni bösüsh éghizi qilghan halda amérikining bu xil "Qorshawi"gha taqabil turushni istimekte iken.

Ikkinchidin, shi jinping ijra qiliwatqan "Bir belwagh bir yol qurulushi"mu del mushu xil meqsetning bir mezmuni bolup, buningda Uyghurlar diyari bekmu muhim rol oynaydiken. Shunga "Yéngi yipek yoli" dep atiliwatqan bu qurulushni ongushluq tamamlashtin burun shi jinping "Uyghurlar mesilisi"ni biraqla hel qiliwetmekchi bolghan.

Üchinchidin, amérika bashchiliqidiki xitaygha qarshi gherb küchlirige taqabil turush üchün xitay bilen rusiye ortaqliq asasida öz'ara hemkarlishiwatqan bolup, bu "Ittipaq"ning kelgüsi tereqqiyati üchün ikki terep otturisida "Saghlam muhit" berpa qilish xitaygha bekmu zörür. Shuning üchün xitay re'isi shi jinping Uyghurlar diyaridiki barliq mesililerni téz hel qilishqa mohtaj iken.

Tötinchidin, xitay hökümiti hazir küchep bazargha séliwatqan xitay showinizmi Uyghurlarni üzül-késil boysundurup, ularni "Ejdihaning pushti" bolghan jungxu'a a'ilisige singdürüwétishni terghib qilmaqta iken. Uyghurlarning xitaylardin perqliq bolghan jismaniy alahidiliki bolsa buningdiki bir chong tosuq iken.

Axirida aptor özining bu jehette xitay hökümitining toluq ghelibe qilghanliqini körüshni xalimaydighanliqini éytip, maqalisini axirlashturidu.

Toluq bet