Уйғур елидики музлуқларниң ерип кетиши районниң кәлгүсигә еғир тәһдит пәйда қилмақтикән

Мухбиримиз ирадә
2018-03-30
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Уйғур елидики музлуқларниң ерип кетишкә йүзлиниватқанлиқи мутәхәссисләрниң күчлүк диққитини қозғимақта. Америка дөләтлик пән-техника тәтқиқат фонди қармиқидики «музтағ мәркизи» намлиқ тәтқиқат орниниң тор бетидә 28-март күни бу һәқтә бир парчә мақалә елан қилинди. Мақалигә «шинҗаңдики еришкә йүзлиниватқан музтағлар районда җәзмләштүрүш қейин болған мәвһум келәчәк шәкилләндүрмәктә» дәп мавзу қоюлған.

Мақалидә ейтилишичә, уйғур елиниң су мәнбәси асаслиқ 8 дәряға тайинидиған болуп, бу дәряларниң сүйи әтраптики қарлиқ тағларниң еригән музлиридин келидикән. Шималий уйғур елида 10миң 500 квадрат километир даирини өз ичигә алидиған алаһазәл 6500 музлуқ, җәнубта болса 13миң 500 квадрат километирни өз ичигә алған 11миң музлуқ бар икән. Уйғур елиниң су мәнбәси пүтүнләй дегүдәк мушу музтағларға қарашлиқ болғанлиқтин, келимат өзгириши уйғур елигә зор хәвп елип келәләйдикән. 

Мәзкур мақалиниң аптори уйғур елидики «җуғрапийә вә екологийә тәтқиқат мәркизи» ниң тәтқиқатчиси чен яниң қатарлиқ кишиләрни зиярәт қилған. Улар уйғур елидики музтағларниң ериш сүритиниң интайин тезликини, райондики қурғақчилиқиниң еғирлишип меңиватқанлиқини билдүрүп, буниңға дәрһал тәдбир қоллинилиши керәкликини әскәрткән.

Рәсмий санлиқ мәлуматлардин мәлум болушичә, 4 милйон 800 миң йиллиқ тәңритағ 1‏-номурлуқ муз қатлими2016‏-йили4‏-айдин буян 2. 7 Метир еригән. Әгәр температура мушундақ өрлисә, 1‏-номурлуқ музлуқ 50 йил ичидә пүтүләй ерип түгәйдикән.

Чәтәлләрдики бир қисим муһит қоғдиғучилар вә мутәхәссисләр, илгири мушу мәсилидики баянлирида хитай һөкүмитиниң уйғур елида шиддәт билән кан байлиқлирини ечиши, кәң көләмлик көмүр, төмүр, мис канлирини ечип, көмүргаз завутлирини қуруши қатарлиқларниң муһитни еғир дәриҗидә булғап, һава килиматиниң иссип кетишини тезлитиватқанлиқини билдүрүп кәлгән иди. 

Мақалидә баян қилинишичә, уйғур елидики музлуқларниң ериши вә қурғақчилиқ апити уйғур ели йүзлиниватқан әң зор хәвп болуп, буниң ақивитини җәзмләштүрүш қейин икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт