Sermed ishfaq: "Uyghurlarni xitaylashturush we ulargha zulum sélish barawer dawam qilmaqta!"

Muxbirimiz eziz
2018-11-27
Élxet
Pikir
Share
Print

Uyghur jem'iyiti duch kéliwatqan éghir krizislar hemde uning mahiyiti heqqide barghanséri köp mulahiziler otturigha chiqmaqta. Yéqinda pakistanliq yazghuchi sermed ishfaqning oqurmenler sani birqeder köp bolghan "Chet'el siyasiti zhurnili" da élan qilin'ghan bu heqtiki zor hejimlik maqalisi ene shularning biri.

Aptor maqalida aldi bilen Uyghurlar bilen xitaylar otturisidiki asasiy ziddiyetning biri zémin majirasi ikenlikini algha süridu. Uning pikriche, "Sherqiy türkistan" yaki "Shinjang" dégendek oxshimighan namlar bilen atiliwatqan bu rayonning eng qedimki ahalisi heqqide söz bolghanda xitaylar izchil halda "Biz bu yerde eng deslep olturaqlashqan insanlar, Uyghurlar bolsa mongghuliye wadisidin bu rayon'gha köchüp kelgen" dep dawa qilip kelmekte iken. Halbuki bu rayonning tarixi heqqidiki tetqiqatlar bilen shughullinip kéliwatqan köpligen chet'ellik alimlarning emgeklirige asaslan'ghanda, xitaylar 18-esirning otturiliridin bashlap ching sulalisining herbiy kéngeymichilik herikitining netijisi süpitide bu rayonni qoral küchi arqiliq ishghal qilghan. Shu waqittin buyan yerlik musulmanlar bilen xitaylar otturisidiki qarshiliq izchil dawam qilip kelmekte iken. Mushundaq alahide ehwalni közde tutqanda, xitayning "11-Séntebir weqesi" din kéyin térrorluqqa qarshi turush namida Uyghurlarni basturushqa atlan'ghanliqidin birnechche esir ilgirila bu xil étnik basturush bashlinip bolghan. Shunga Uyghurlar duch kéliwatqan zulumni "11-Séntebir weqesi" din kéyinki térrorluqqa qarshi turush urushi bilen baghlap chüshinish pütünley mentiqige xilap.

Aptorning qarishiche, 1949-yili xitay hökümiti bu rayonni qayta ishghal qilghandin kéyin xitay re'isi xitay showinézimigha qarshi turushni ashkara tekitligen. Külkilik yéri, xitay hökümitini Uyghurlarni xitaylashturush herikiti ene shundaq katta sho'ar astida zor küch bilen ijra bolushqa bashlighan. Buning eng tipik misalliridin biri 1949-yili yerlik musulmanlarning nopusi rayon nopusining 95 pirsentni teshkil qilghan bolsa, hazir xitay nopusi bu rayonda 45 pirsentni igilep bolghan.

Xitayning bu xil xitaylashturush usuli shuning bilenla cheklinip qalmighan. Uyghurlarning iqtisadiy, medeniyet heqlirimu bikar qilinip, Uyghurluq kimliki we islam kimliki yoqitish nishani qilin'ghan. Bu bolsa Uyghurlar duch kéliwatqan qatmu-qat zulumlargha yol achqan. Nöwette bolsa xitay hökümiti ashkara halda islami qimmet qarishi asasidiki barliq chüshenchilerni xitay qimmet qarishi asasidiki mezmunlargha almashturush üchün küch serp qilmaqta iken.

Toluq bet