Tebi'iy pen alimlirining Uyghur diyaridiki "Irqiy ayrimichiliq" tüzümige yardemlishishi ghulghula qozghimaqta

Muxbirimiz eziz
2019-06-19
Élxet
Pikir
Share
Print

Yéqindin buyan Uyghur diyaridiki siyasiy basturush heriketlirining alliqachan kishilik hoquq da'irisidin halqip ketkenliki shundaqla Uyghurlarning irqiy alahidilikige asasen ularni hujum nishani qilish qilmishining eyni waqitta jenubiy afriqida uzun mezgil mewjut bolghan "Apartéyd" (irqiy ayrimichiliq) tüzümining qaytidin otturigha chiqishi ikenliki heqqide köpligen mulahiziler otturigha chiqqan idi. Nöwette dunyaning herqaysi jaylardiki tebi'iy pen alimlirining Uyghur diyarida shekilliniwatqan "Apartéyd" tüzümige wasitilik halda yardemde boluwatqanliqi heqqidiki tenqidiy mulahiziler diqqet qozghashqa bashlidi.

18-Iyun küni nyuyork uniwérsitéti qarmiqidiki "Qanun we bixeterlik tetqiqat merkizi" ning tor bétide élan qilin'ghan mark munstérxélim imzasidiki maqalida del mushu mesililer nuqtiliq muhakime qilinidu. Aptor bu maqaliside xitay hökümitining Uyghur diyaridiki pütkül Uyghurlarning gén ewrishkisini toplash arqiliq ularni tarixta héchqachan körülüp baqmighan "Fizi'ologiyilik nazaret" sistémisi boyiche kontrol qilishi hemde buninggha bir qisim dangliq uniwérsitétlardiki proféssorlarning hemdemde bolushini birnechche tereptin yorutup béridu.

Aptorning qarishiche, natsistlar gérmaniyesi eyni waqitta 19-esirdiki en'gliye bi'ologi fransis galtonning "Irqiy qurulmini elalashturush" tejribisini suyi'istémal qilghan. Shu sewebtin bu xildiki tejribiler, bolupmu irqiy katégoriyege asasen insanlarni türkümge ayrish tedrijiy halda selbiy xaraktérdiki qilmish, dep qarilishqa bashlighan. Emma "11-Séntebir weqesi" din kéyin kishilerni irqiy katégoriyege asasen türlerge ayrish hadisisi bixeterlik xizmitining bir türlük éhtiyaji qatarida yéngiwashtin otturigha chiqishqa bashlighan. Halbuki, bu hal nöwette Uyghur diyarida pütkül Uyghurlarning basturush obékti bolushigha daghdam yol échip bergen. 

Maqalida körsitilishiche, yéqindin buyan xitay jama'et xewpsizliki (j x) ministirliqi bilen amérikadiki yél uniwérsitétining proféssorliri del mushu xil tejribilerde zich hemkarlashqan. Xitay j x ministirliqi bilen xitay xelq azadliq armiyisi mutexessislirining bu jehettiki hemkarlashma tetqiqat netijilirini bolsa yawropadiki nopuzluq neshriyatliri neshr qilghan. Bu tejribilerning hemmisidila Uyghurlar tejribe obékti bolghan. Shuning bilen birge mushu tejribiler asasida Uyghurlarning "Saqchi döliti" méxanizmi asasida berpa bolghan "Qayta terbiyilesh" namidiki lagérlargha milyonlap qamilishi kélip chiqqan. 

Aptor mushu ehwallarni omumlashturup, bu jehettiki hemkarliqni meyli birleshme tetqiqat bolsun yaki öz'ara uchur hembehirlesh bolsun we yaki bularni neshr qilishqa yol qoyush bolsun jezmen cheklesh kéreklikini, nöwette Uyghur diyarida körülüwatqan paji'elerning bu jehettiki mesililerni tonup yétishke yéterlik pakit bolalaydighanliqini körsitidu.

Buningdin ilgirirek bolsa amérikadiki Uyghur alimliridin shöhret mutellipofning gén tejribiside xitay terep bilen zich hemkarlishishi herqaysi jaylardiki Uyghur muhajirliri arisida bes-munazirige seweb bolghan idi.

Toluq bet