Timosiy grosning maqalisige süzgüch sélish qilmishi zor bes-munazirige seweb boldi

Muxbirimiz eziz
2019-05-21
Élxet
Pikir
Share
Print

Indi'ana shtatidiki rus xolman téxnologiye institutining yardemchi proféssori, doktor timosiy gros yéqinda yawropadiki uzun tarixqa ige bril neshriyati bashquruwatqan "Xitay we asiya: tarix tetqiqati zhurnili" ning telipige bina'en awstraliyelik mutexessis tom klifning "Néft we su: shinjangdiki xitaylar" namliq kitabigha baha yazghan idi. Emma mezkur zhurnalning bash muherriri, xongkong tebi'iy penler uniwérsitéti xitay medeniyiti fakultétining mudiri xen shyawrong uning bu maqalisidiki Uyghurlar diyarining hazirqi siyasiy weziyiti hemde lagérlarning kéngiyishige munasiwetlik birnechche abzasni chiqiriwétish teklipini bergen.

Timosiy gros buninggha qoshulmaydighanliqini bildürüp esli maqalining toluq nusxisini bashqa jayda élan qilghandin kéyin xitay hökümitining gherb dunyasidiki ilim dunyasigha süzgüch sélishqa urunushtek bu qilmishi zor bes-munazirige seweb boldi.

Amérikadiki "Aliy ma'arip qoynida" torida 20-may küni élan qilin'ghan élzabéz réddén imzasidiki maqale ene shu xil munazirining biri. Uningda éytilishiche, xen shyawrong bu mesile heqqide ghulghula qozghalghandin kéyin özining "Birnechche abzasni éliwétish teklipining süzgüch salghanliq bolmaydighanliqini, buningda qismen uqushmasliq bolghanliqini" alahide tekitligen. Shundaqla "Eger méning süzgüch sélish niyitim bolghan bolsa bu maqalini bashtila ret qilghan bolattim" dégen.

Halbuki timosiy gros bu jeryanda xen shyawrongning buningdin birnechche hepte ilgiri Uyghurlar diyaridiki atalmish "Térrorluqqa qarshi turush kürishi" ge munasiwetlik tedbirlerni aqlap bash maqale yazghanliqini bayqighan. Xen shyawrong maqaliside 1990-yilidin 2016-yilighiche bolghan ariliqta Uyghurlar diyarida izchil weqe chiqip kelgenlikini, 2016-yilidin 2018-yilining axirighiche bolghan ikki yil ichide bolsa héchqandaq qanliq weqe yüz bermigenlikini alahide misal qilip "Bu ikki yil ötken esirning 90-yilliridin buyanqi shinjangning eng tinch bolghan mezgili" dep teripligen. Shundaqla chet'el axbarat sahesini "Héchqachan shinjangda mushu xildiki térrorluqqa qarshi turush tedbirlirini yolgha qoyushning néme üchün zörür ikenlikini chüshinip béqishqa intilmigen, shundaqla bu tedbirlerning ijabiy netijilirini héchqachan tilgha almighan" dep eyibligen.

U maqaliside nuqtiliq qilip "Az sandiki kishilerning hörlüki" ni u jaydiki xitaylarning mewjutluq heqliri üchün qurban qiliwétishning tamamen yolluq ikenlikini terghib qilghan. Shundaqla "Eng tüplük kishilik hoquq u jayda yashawatqanlarning özliri we a'ile-tawabi'atlirining qorqunchtin xaliy yashishidur. Buning üchün gahida bezi ikkilemchi heqlerdin wazkéchishke toghra kélidu" déyish arqiliq xitay hökümitining lagérlargha milyonlap Uyghurlarni qamash tedbirini aqlighan.

Maqale aptori élzabiz bu mesile heqqide xen shyawrong bilen alaqileshkende u "Méning maqalem bilen timosiy grosning maqalisini tehrirlesh ishini bir-birige baghlashqa urun'ghanliqingiz pütünley töhmet tüsini alghan süzgüch sélish qilmishidur" dégen. Shundaqla özining héchqachan timosiyning maqalisige süzgüch sélish koyida bolmighanliqini bildürgen. Emma timosiy gros özining maqalisini roshen meqsettiki süzgüchke duch kelgen, dep qaraydighanliqini bildürgen. Awstraliyediki xitayshunas mutexessislerdin kewin karrikomu "Bu éniqla ilmiy eserge süzgüch sélish qilmishi" dep körsetken. Biril neshriyatining mes'ulliridin yasmin lenj "Biz bu ishta neshriyatimizning ilmiy tetqiqatqa munasiwetlik xizmet qa'idilirining buzulghan yaki buzulmighanliqini estayidil tekshürüwatimiz" dégen.

Toluq bet