"Washin'gton pochtisi" : "Dölet mejlisi xitayning Uyghurlargha qarita étnik tazilash élip bérishigha qarshi némilerni qilalaydu"

Muxbirimiz erkin
2019-05-24
Élxet
Pikir
Share
Print

"Washin'gton pochtisi" géziti 23‏-may küni tehrirat maqalisi élan qilip, amérikaning Uyghur rayonida kishilik hoquqni depsende qilishqa ishtirak qiliwatqan xitay karxanilirigha we emeldarlirigha jaza tedbirlirini yürgüzüshi kéreklikini bildürgen. Maqalide xitayning Uyghur rayonida kishilerning kimlikige qarita "Irqiy qirghinchiliq" élip bériliwatqanliqi tekitlen'gen bolup, bu uning tunji qétim "Irqiy qirghinchiliq" dégen bu atalghuni ishlitidur.

"Dölet mejlisi xitayning Uyghurlargha qarita étnik tazilash élip bérishigha qarita némilerni qilalaydu?" serlewhilik maqalida 2‏-dunya urushidiki polshaliq esker-jan karskining 1942‏-yili "Warshawa yehudiylar rayonida" körgen échinishliq tragédiyesi misal keltürülüp, "Eger bügün shu tarixtin birer sawaq élin'ghan bolsa, bu choqum xitay kishilerning kimlikige qarita irqiy qirghinchiliq élip bériwatqan shinjanggha tetbiqlinishi kérek" dégen.

Maqalide yene, bir milyondin artuq musulman türkiy xelq-Uyghurlarning sim tosuq bilen qorshalghan merkezlerde pikir we turmush usuli jehetlerde xitaylargha assimilyatsiye bolushqa mejburliniwatqanliqi bildürülgen. Maqalide ilgiri sürülishiche, Uyghurlar natsistlarning hökümranliqi astidikidek öltürülmeywatqan bolsimu, lékin emma ularning turmush usuli, en'eniliri ularning iradisige xilap halda yoqitilmaqtiken.

Maqalide, "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesini" ning kéngesh palata tashqi ishlar komitétida maqullan'ghanliqi we uning her ikki palatada maqullinishi ümid qiliniwatqanliqi eskertilgen shuningdek xitayning xeykang téxnologiye shirkitining jazalash tizimlikining béshigha tizilishi kérekliki bildürülgen.

Maqalining axirida mundaq déyilgen: "Halbuki, xeykang we bashqa shirketler shinjangdiki étnik tazilashqa qutratquluq qilip keldi, ular jazalinishqa layiq. Shuningdek lagérlargha mes'ul yuqiri derijilik xitay emeldarliri yer shari magnitiskiy qanuni boyiche jawabkarliqqa tartilishi kérek. Bu qanun bügün mewjut bolghan bir wasite. Uni ishlitish jan karskining sawaqlirining untup qélinmighanliqini körsitidu".

Bu, "Gwashin'gton pochtisi" gézitining Uyghurlar heqqide yéqinqi bir yil ichide élan qilghan 11 ‏-qétimliq tehrirat maqalisidur.

Toluq bet