Lagérlardiki mislisiz wehshiylikler “Shinjang saqchi höjjetliri” de tepsiliy körsitildi

Muxbirimiz eziz
2022-05-24
Share

Xitay hökümiti ötken birnechche yilda Uyghur diyarida keng omumlashqan lagér sistémisining Uyghurlargha téxnika ögitip ularning ishqa orunlishishigha asanchiliq yaritidighan “Terbiyelesh merkizi” ikenlikini dawrang sélip kelgenidi. Yéqinda namelum tor xakkérliri Uyghur diyaridiki xitay saqchi sistémisining kompyutérlirigha kirish arqiliq qolgha chüshürgen ghayet zor sandiki saqchi höjjetliri bu lagérlardiki wehshiyliklerning tashqi dunyadiki kishiler tesewwur qilghandinmu nechche on hesse éghir ikenlikini nahayiti tepsiliy we janliq süretlep berdi.

BBC Agéntliqining 24-maydiki xewiride éytilishiche, bu qétim qolgha chüshürülgen saqchi höjjetlirini washin'gton shehiridiki “Kommunizm qurbanliri xatire fondi” mexsus adem küchi ajritip retlep chiqqan hemde mexsus qurulghan “Shinjang saqchi höjjetliri” (https://www.xinjiangpolicefiles.org) Namliq tor bette élan qilghan. Buningda körsitilishiche, bu qétim qolgha chüshürülgen saqchi höjjetliridiki tutqunlar qeshqer konisheher nahiyesidiki kishiler bolup, bular 2018-yilida tutqun qilin'ghaniken. “Kursant” dep atalghan bu tutqunlarning sani 3700 din artuq bolup, ularning eng kichiki 15 yash, eng chongi 75 yash iken. Emma tutqunlarning mutleq köp qismi 18 yashtin 50 yashqiche bolghan kishiler iken. Tutqun qilinishning sewebi köpinche “Térrorluq we esebiylik” katégoriyesige mensup qilin'ghan. Doktur adryan zénz bu heqte toxtilip “Bu san pütün nahiyediki ahale sanining on pirsentige toghra kélidu” dep körsetken.

Konisheherdiki mezkur lagérda texminen her 10 tutqun'gha bir saqchi toghra kélidighan bolup, saqchilargha liq oq bésilghan aptomat we bashqa üsküniler tarqitip bérilgen. Saqchilargha tarqitip bérilgen xizmet qa'idilirining bir maddisida “Qéchishqa urun'ghan kursantlar eger agahlandurush oqi étilghandin kéyin toxtimisa ularni étiwetsenglar bolidu” déyilgen. Yene biride bu lagér üchün aldin'ala 400 yürüshtin artuq koyza-kishen we qara xalta teyyarlan'ghanliqi, her bir “Kursant” ni yötkigende bularni toluq ishqa sélish bilen birge herbir kishini töt saqchi yalap méngishi lazimliqi, “Kursantlar” ni doxturxanigha élip bérish toghra kelgendimu mushu qa'ide boyiche ish körüsh lazimliqi éytilghan. Bu xil belgilimiler adette eng qattiq bixeterlik qa'idiliri ijra qilinidighan türmilerdila mewjut bolup, lagérlarning qandaq shekildiki “Mektep” ikenlikini janliq körsitip bergen.

Bu qétim élan qilin'ghan höjjetler üch minggha yéqin tutqunning foto süriti, xitay saqchilirining lagérlarda qandaq “Xizmet” qilidighanliqi heqqide neq meydandin tartilghan süretler, lagérlarni idare qilishqa da'ir “Qet'iy mexpiy” dep nam qoyulghan hökümet höjjetliri qatarliq türlerge ayrilghan bolup, bularni körgen herqandaq ademning bedenliri shürkünüp kétidiken. Bolupmu xitay jama'et xewpsizlik ministiri jaw kéji we Uyghur aptonom rayonluq partkomning sabiq sékrétari chén chüen'goning bu heqtiki körsetmiliri, saqchilarning xizmet qa'idisi heqqidiki höjjetler, “Dersxana” da qandaq oqutush bilen shughullinish heqqidiki belgilimiler asasiy jehettin xitay hökümiti tartqan foto süretlerde toluq eks etken.

Nöwette bu höjjetler toluqi bilen torgha qoyulghan bolup, xitay hökümitining Uyghur diyaridiki qirghinchiliqni yoshurush we inkar qilish urunushlirigha urulghan küchlük bir testek, dep qaralmaqtiken.

Gérmaniye tashqi ishlar ministiri annaléna bé'arbok (Annalena Baerbock) bu heqtiki süretlerni körgendin kéyin özining tiwéttér bétide uchur yollap: “Shinjang heqqidiki süretler heqiqetenmu ademni shürkendüriwétidu. Shundaqla nechche waqittin béri biz anglap kelgen gep-sözlerning rast ikenlikini körsitip béridu. Men xitay tashqi ishlar ministiri wang yi bilen bolghan söhbitimde bu mesilini mexsus uningdin soridim” dégen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet