Йүзлигән алимлар хитайниң уйғурларни бастурушиға қарши бирләшмә баянат елан қилди

Мухбиримиз әзиз
2018-11-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Хитай һөкүмитиниң уйғурларни бастуруши һәмдә милйонлиған уйғурниң лагерларға қамилиши сәвәблик алимларму хитайни әйибләшкә башлиди. Нөвәттә һәрқайси һөкүмәтләр вә тәшкилатлардин башқа илмий тәтқиқат вә маарип саһәсидики зор бир түркүм алимларму бу сәпкә қетилип, хитай һөкүмитиниң инсанийәткә қарши бу хил қилмишлирини қаттиқ әйиблиди. Уйғур дияри вә оттура асия тәтқиқати билән шуғуллинип кәлгән үч йүз нәччә алимниң башламчилиқида 26-ноябир күни елан қилинған коллектип баянатни әнә шуниң җүмлисидин дейишкә болиду. Мәлум болушичә, бу баянатқа америка, әнглийә, фирансийә, германийә, канада, түркийә, австралийә қатарлиқ нәччә онлиған дөләттики алимлар, оқуғучилар вә мутәхәссисләр имза қойған.

Мәзкур баянатта алди билән лагерларда немиләрниң болуватқанлиқи баян қилиниду. Болупму хитай һөкүмитиниң дәсләп лагерларниң мәвҗутлуқини рәт қилғанлиқи, кейинчә көплигән пакитлар алдида лагерларни «кәспий тәрбийиләш мәктипи» дәп пәрдазлашқа башлиғанлиқи һәққидә алаһидә тохтилиду. Баянатта ейтилишичә, хитай дөләтлик телевизийәсидә бу «мәктәп» ләрдики оқуғучиларниң түрлүк билимләрни өгиниватқанлиқи, уларниң «диний әсәбийлик» билән юқумланғанлиқи үчүн това қилип, хитайниң сиясий системисини сөйүшкә «бәл бағлиғанлиқи» тәшвиқ қилинмақта икән. Әмма алақидар рәсим вә син материяллири, шуниңдәк гуваһчиларниң баянлири бу лагерларға қамалғанларниң ачлиқ вә инсан чидиғусиз психик бесим астида яшаватқанлиқи, бәзиләргә мәҗбурий йосунда роһий кесәлләр үчүн тәйярланған дориларниң ичкүзиливатқанлиқи, җисманий җаза вә роһий бесимдин көплигән кишиләрниң мушу лагерларда өлүватқанлиқини көрсәтмәктә икән.

Баянатта уйғурлар дияридики бу лагерларниң оттуриға чиқиши хитай һөкүмитиниң «бир бәлвағ бир йол қурулуши» билән зич мунасивәтлик икәнлики алаһидә тәкитлинип, хитай һөкүмитиниң уйғурларни мәзкур қурулушниң оңушлуқ тамамлинишидики тосалғу, дәп қараватқанлиқи тилға елиниду. Баянатта көрситилишичә, хитай һөкүмитиниң лагерларни кеңәйтиши йәнә бир яқтин хитай һөкүмитиниң «иҗтимаий контроллуқ» механизми биләнму мас қәдәмдә давам қилмақта икән. Бу механизмда хитай компартийиси өз һөкүмранлиқини сақлап қелиш үчүн пүткүл аһалини коммунистик идеологийә бойичә пикир қилидиған инсанлардин қилип чиқишқа мәҗбурлимақта икән. Бу тәдбир уйғурлар диярида йеңичә шәкил елип, уйғур кимлики вә ислам етиқадини йоқитиш буниңға йеңи мәзмун болуп қошулған. 

Баянатта нуқтилиқ қилип, хитай һөкүмитиниң бу хил «террорлуққа қарши туруш» баһанисидә дөләт зораванлиқиға қаршилиқ көрситиштәк тинчлиқ һәрикитини бастурушиға дуня давамлиқ сүкүт қилса бу һалниң башқа җайлардиму тәқлид қилинишиға түрткә болидиғанлиқи ейтилиду. Шуниң билән биргә пүтүн дунядики һөкүмәтләр вә тәшкилатларни лагерларни тездин тақаш һәққидә баянат елан қилиш, бу хил зулумға шерик болғучи хитай даирилиригә вә ширкәтлиригә җаза қоллиниш, германийә вә шиветсийәдин үлгә елип уйғур қачқунларниң сиясий панаһлиқ илтимасини тезләштүрүп қарап чиқиш қатарлиқ әмәлий һәрикәтләргә дәвәт қилиду.

Мәлум болушичә, мәзкур һәрикәтниң бир қисми сүпитидә 26-ноябир күни вашингтон шәһиридә ечилған ахбарат елан қилиш йиғинидин кейин бу һәқтики хәвәрләр дунядики асаслиқ чоң ахбарат васитилиридә көпләп хәвәр қилинған болуп, анализчилар буни уйғурлар мәсилисиниң дуняниң зор диққитидә болуватқанлиқиниң бир инкаси, дәп қаримақта икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт