Xitay hökümitining Uyghurlarni basturushigha tehdit amili seweb bolmighanliqi algha sürülmekte

Muxbirimiz eziz
2018-08-28
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturushlirini oxshash bolmighan shekillerde aqlap kélishi, emma Uyghurlar duch kéliwatqan milliy böhranni testiqlighuchi köpligen ispat matériyallirining otturigha chiqishi bilen xelq'ara jama'etning xitay-Uyghur munasiwiti heqqidiki chüshenchiside belgilik özgirishler barliqqa kelmekte.

En'gliyediki "Döng waqti" gézitining 27-awghusttiki sanigha bésilghan bu heqtiki maqalida Uyghurlarning xitay hökümiti üchün tehdit emesliki, belki ulardiki qismen "Özgiche" ehwalni xitay hökümiti "Tehdit" dep békitiwalghanliqi mexsus muhakime qilinidu.

Maqalida körsitilishiche, manju milliti xitayni boysundurghandin kéyin bir qisim alimlar "Xitay türkistani" dep atighan bu rayonni qoralliq ishghal qilghan. Emma 20-esirning aldinqi yérimida ikki qétim xitayning changgilidin sirghip chiqip musteqil "Sherqiy türkistan jumhuriyiti" ni jakarlighan. 1950-Yili xitay bu rayonni resmiy yene bir qétim ishghal qiliwalghanda bu jaydiki xitaylar omumi nopusning alte-yette pirsentinimu igiliyelmigen. Emma hazir bu san omumi nopusning yérimini teshkil qilghan.

Maqale aptori mushu ehwallarni omumlashturup, yéqinqi mezgillerde xitay hökümitining bu rayondiki "Ejnebiyche" alahidiliklerni yoqitip, bu rayonni "Xitayche" alahidilikke ige "Sadiq rayon" gha aylandurushqa tirishiwatqanliqini, bu sewebtin Uyghurlarning xitaylargha bolghan naraziliqining éship barghanliqini, 1990-yillarda, bolupmu 2009-yilidiki "5-Iyul weqesi" de zor sürkilishning kélip chiqqanliqini, hetta bombiliq hujum weqeliriningmu yüz bergenlikini bayan qilidu.

Aptorning qarishiche, xitay hökümiti Uyghurlardiki bu xil naraziliqning ipadilinishige qattiq basturush arqiliq jawab bergen. Buning bilen zor kölemlik nazaret méxanizmi we lagér sistémisi barliqqa kelgen. Emma heqiqette bolsa Uyghurlar xitaylarni patquzmasliq üchün emes, belki ular duch kelgen ré'alliqqa bolghan qattiq ghezep seweblik qozghilip chiqmaqta iken. Chünki Uyghurlar bu rayon'gha toxtawsiz köchüp kéliwatqan xitay köchmenliridinmu namrat bolup, nöwette ular özlirining milliy kimlikidin ayrilish xewpige duch kelmekte iken. Aptor maqalisining axirida xitay hökümitige naraziliqning alametlirige neshter urushning ornigha, mushu xil naraziliqqa seweb bolghuchi amillar heqqide obdanraq pikir qilishni tewsiye qilidu.

Toluq bet