Тәтқиқатчи җоанне симит-финлей хитайниң уйғур дияридики миллий вә диний бастурушлирини қаттиқ әйиблиди

Мухбиримиз қутлан
2018-06-15
Share

Әнглийәлик җәмийәтшунас вә уйғур мәдәнийити тәтқиқатчиси җоанне симит-финләй 15-июн күни әнглийәдики ноттиңхам университетиниң «асия диялоги» торида мақалә елан қилип, хитай һөкүмитиниң уйғур диярида йүргүзүватқан миллий вә диний бастурушлирини қаттиқ әйиблигән.

«Шинҗаңда ислам: ‹диний ашқунлуқ' ни түгитишму яки диний саһәгә зораванлиқ қилишму?» дәп мавзу қоюлған бу мақалида хитай һөкүмитиниң йеқинқи бирқанчә йилдин буян уйғур мусулманлириға йүргүзүватқан юқири бесимлиқ сиясити вә униң маһийити ечип көрситилгән.

Мақалида 2017-йили әтияздин башлап йүз миңлиған уйғурларниң «йиғивелиш лагерлири» ға соланғанлиқи вә «сиясий өгиниш» дегән намда меңә ююш һәрикити елип берилғанлиқи, қәдимий мәдәнийәткә вә өзлүк туйғусиға игә уйғурдәк бир милләтниң бүгүнки күндә өз миллий вә диний кимликидин ваз кечишкә мәҗбурлиниватқанлиқи мисаллар арқилиқ баян қилинған.

Мақалида йәнә уйғурларниң әң әқәллий диний етиқад һоқуқлириниң дәпсәндә қилиниватқанлиқи, «қуран кәрим» вә башқа диний китабларниң мусадирә қилинғанлиқи, абдурәһим һейтқа охшаш уйғурлар яхши көридиған сәнәткарларниң тутқун қилинғанлиқи, һәтта хитай кадирлириниң уйғур аилилиригә йәрләштүрүлүп назарәтчиликкә қоюлғанлиқи бирму-бир санап өтүлгән.

Мақалида йәнә тәтқиқатчи дәйвид брофейниң сөзлири нәқил кәлтүрүлүп, хитайниң уйғур дияридики сияситиниң 1997-йилидики «ғулҗа вәқәси» дин кейин драматик йосунда өзгәргәнлики, бүгүнки күндә хитайниң 1950-йиллардики миллий сияситидин әсәрму қалмиғанлиқи алаһидә тәкитләп өтүлгән.

Җоанне симит-финлей әнглийәдики нйо-кәсул университетиниң тәтқиқатчиси болуп, у уйғурларниң миллий кимлики, иҗтимаий мәдәнийити вә хитайчә оқуған уйғур яшлиридики миллий кимлик кризиси һәққидә нәччә онлиған мақалә вә китабларни нәшр қилдурған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.