Awstraliyediki istratégiye tetqiqat orni xitay hökümitining Uyghur élide "Orwélliyan döliti" shekillendürüwatqanliqini bildürdi

Muxbirimiz irade
2018-07-18
Élxet
Pikir
Share
Print

18-Iyul küni, awstraliyediki nopuzluq tetqiqat organliridin "Awstraliye istratégiyelik siyasetler instituti" ning tor bétide Uyghurlarning weziyiti heqqide bir parche mulahize maqalisi élan qilindi.

Maqalige, "Xitaydiki Uyghurlar orwéllche kélechekke yüzlenmekte" dep mawzu qoyulghan. Maqale aptori konnor dillin xitay hökümitining öz ichidiki Uyghurlar bilen bolghan munasiwitining ezeldin yaxshi bolmay kelgenlikini, xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan milliy we dini kemsitish siyasetliri keltürüp chiqarghan naraziliq bilen birge bölgünchilik arzulirining dawamliq mewjut bolup kelgenliki, xitay hökümitining 2001 ‏-yili 11‏-séntebir weqesidin kéyin xelq'ara térrorluqqa qarshi urush bahaniside Uyghurning bu bölgünchilik heriketlirige qattiq zerbe bergenlikini bayan qilghan.

Aptor yene, ötken ikki yil mabeynide xitay hökümitining rayondiki Uyghurlar bashliq bashqa musulman xelqlerge "Térrorluq tehditini yoqitish" dégen nam astida emeliyette medeniyet qirghinchiliqi qilghanliqini, tibettin yötkep kélin'gen partkom sékrétari chén chüen'go arqiliq rayondiki bixeterlik tedbirlirini we qamalni eng yuqiri pellige chiqarghanliqini bildürgen.

Aptor maqalide, xitay hökümitining rayondiki musulman xelqqe qarita yürgüzüwatqan siyasitining ikki roshen éléménti barliqini bildürgen. Uning biri, bésim xaraktérlik we keng omumlashqan nazaret asasiy qurulushini ishqa sélish. Yene biri, bir jem'iyetni qayta özgertip yasash we ménge yuyush qurulushini kesipleshtürüsh yaki qanat yaydurushtin ibaret. Aptorning körsitishiche, xitay hökümiti yuqiridiki bu ikki siyasiy körsetküchke asasen birge Uyghurlarni barliq téxnika amillirini ishqa sélip turup közitishni ishqa ashuruwatqan bolsa, "Bixeter emes" dep qaralghan kishilerni keng kölemde yépiq terbiye lagérlirigha ewetip, ularni u yerde kompartiye idiyeliri bilen terbiyelesh arqiliq qayta qurup chiqishni emeliyleshtürmekte.

U maqaliside eskertip, "Xitay hökümiti qattiq nazaret sistémiliri we yépiq terbiye lagérliri arqiliq Uyghurlarni öz erkinlikidin, medeniyiti, til we dinidin ayrip, 'orwélliyan döliti' dep atilidighan sistémining uqumliridin biri bolghan guruppa boyiche oylash, yeni héchkim öz aldigha pikir yürgüzelmeydighan, qarar chiqiralmaydighan bir weziyetni emeliyetke aylandurmaqchi" dégen.

Toluq bet