Хитай тәһдитиниң зорийиши үч дөләт иттипақиға қандақ тәсир көрситиду?

Мухбиримиз әзиз
2021.11.23

Хитай һөкүмитиниң асия-тинч окян районидики һәрбий, сиясий вә иқтисадий саһәләргә четилған түрлүк зораванлиқ характердики дипломатик паалийәтлири йеқиндин буян һәрқайси саһәниң диққитидә болуватқан муһим темилардин бири болуп кәлмәктә. “муһапизәтчи” гезитиниң 22-ноябир саниға бесилған бу һәқтики мулаһизә мақалисидә буниң һәрбий иттипақдашлиқ саһәсигә көрситидиған тәсири алаһидә тәһлил қилиниду.

Апторниң қаришичә, америка, әнглийә вә австралийә оттурисидики “үч дөләт иттипақи” (AUKUS) гәрчә 2021-йили сентәбирдә елан қилинған болсиму буларниң бир-биригә болған “садақити” унчилик мустәһкәм болмиған. Болупму австралийәниң 90 милярд австралийә доллири қиммитидики дизел маторлуқ 12 данә су асти парахотини әнглийә яки америкидин әмәс, әксичә фирансийәдин сетивалмақчи болуши бу иттипаққа чүшкән бир чоң дәз, дәп қаралған. Йәнә келип оттуз йилдин буян фирансийә билән қоюқ дост тартишип кәлгән австралийәниң “үч дөләт иттипақи” ға қошулуши фирансийәни рәнҗиткән. Болупму фирансийә һөкүмити бу иттипақниң қурулушини америка һөкүмитиниң йәршари истратегийәсиниң мәркизини явропадин шәрқий асияға йөткиши, дәп қариған. Чүнки уларниң нәзиридә бу хил мәркизий нуқтини йөткәш явропани қалаймиқанчилиққа гириптар қилиду, дәп қарилидикән. Австралийә тәрәп болса нөвәттә “лазимлиқ су асти парахотини лазим болидиған вақитта алалмайду” дегәндәк тәнқидләргә дуч кәлмәктә икән. Чүнки фирансийә ясап беридиған су асти парахотлири 2034-йили пүтидиған болуп, бәзи юғури дәриҗилик әмәлдарлар “биз бу парахотларни қолимизға алғанда хитай һөкүмити тәйвәнниң ишини биряқлиқ қилип болиду” дәп қаримақта икән.

Хитай һөкүмитиниң тәйвән боғузидики әнә шу хил йосунда давам қиливатқан һәрбий вә дипломатик иғвагәрчиликлири йеқиндин буян бир қисим дөләтләрни, җүмлидин малайшия, һиндонезийә, җәнубий корейә қатарлиқларни әндишигә салған. Шундақла һинди-тинч окян райониниң йеңи бир мәйдан уруш мәйданиға айлинип қелишидин вайим йәйдиған қилип қойған. Ақсарайниң дөләт бихәтәрлик мәсилилири бойичә мәслиһәтчиси җәк салливан бу һәқтә тохтилип “биз һазир америка билән хитай соғуқ уруш дәвригә кириватиду, дәватимиз. Демәк бизниң йеңи таллашни әмәлгә ашурушимиз зөрүр болуватиду” дегән. Сиясий анализчи рорй медкаф бу һәқтә сөз қилип “фирансийә һәрқачан һинди-тинч окян районидин айрилип қелишни халимайду. Әмма хитайниң бу райондики тәһдити ешип меңиватқанда ‛үч дөләт иттипақи‚ җәзмән явропа билән, болупму фирансийә билән иш бирлики һасил қилиши лазим” көрситиду.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.