Xitay hökümitining kuchadiki “Milliy medeniyetni rawajlandurush” teshwiqati guman qozghimaqta

Muxbirimiz eziz
2022.07.29
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Xitay hökümiti bashqurishidiki “Xitay xewerliri tori” ning 28-iyuldiki xewiride éytilishiche, kucha nahiyisining chimen baziridiki bashlan'ghuch mektep oqughuchiliri yazliq tetil mezgilide “On ikki muqam” we “Kucha xelq naxshiliri” ni öginish arqiliq “Gheyriy maddiy medeniyet bayliqliri” din “Hozurlan'ghan”. Xewerde bu hal xitay hökümitining Uyghurlargha yetküziwatqan bir türlük ghemxorluqi qatarida bayan qilin'ghan.

Halbuki pütkül xewerde meyli muqamlar bolsun yaki xelq naxshiliri bolsun bularning Uyghurlargha xas medeniyet mirasliri ikenliki tilgha élinmighan. Ularning namigha “Uyghur” sözimu ishlitilmigen. Bu hal tarim wadisidiki qedimiy medeniyet ochaqlirining biri bolghan kusen rayonining buddizim dewridiki “Kusen ussuli”, “Kusen neghmisi” qatarliq bir qatar medeniyet durdanilirining tang impériyisi(618-907) ge tarqalghandin kéyin esirler ötüp xitaygha “Mensup” medeniyet bayliqi bolup ketkenlikidek tarixiy hadisini esletmekte iken.

Türlük uchur yolliridin melum bolghan xewerlerde éytilishiche, Uyghur diyarida dawam qiliwatqan qirghinchiliqta Uyghur medeniyiti bash nishanlarning biri bolup kelmekte iken. Shu sewebtin Uyghur ösmürlirige kichikidin xitayche til, xitayche medeniyetni singdürüshni “Tereqqiyat” dep sherhilep kéliwatqan xitay hökümiti Uyghur muqamlirini we Uyghur xelq naxshilirini xitayche orunlashni sinaq qilghili xéli bolghan idi. Emdilikte ularning bir yézidiki Uyghur ösmürlirige yazliq tetilde muqam anglitishni Uyghurlardiki gheyriy maddiy medeniyetni “Qoghdash we dawamlashturush herkiti” qilip teswirlishi xitay hökümitining xelq'aradiki Uyghur qirghinchiliqigha qarshi chuqanlargha qarshi royapqa chiqarghan bir türlük inkasi, dep qariliwatqanliqi melum. Kishilik hoquqni közitish teshkilati 2021-yili élan qilghan “Nesebini üzüp tashlash, yiltizini qirqip tashlash” serlewhilik doklatta xitay hökümitining mushu xildiki medeniyet qirghinchiliqi alahide yer alghan bolup buning mahiyette “Uyghurlarning medeniyet miraslirini öchürüp tashlashtiki chariler” ikenliki tepsili misallar bilen sherhilen'genidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.