Xitayning hökümet axbarati Uyghur élidiki "Muqimliq tedbirliri" ni aqlashqa urun'ghan

Muxbirimiz jüme
2018-01-27
Élxet
Pikir
Share
Print

Peqet qeshqerdila 120 mingche ademning atalmish "Terbiyilesh merkezliri" gha qamalghanliqi xewer qilinip, xelq'ara metbu'atlarda ghulghula peyda qiliwatqan mezgilde, xitayning hökümet axbarati obzor élan qilip, gherb metbu'atlirigha hujum qildi we xitayning Uyghur élidiki "Muqimliq tedbirliri" ni aqlashqa urun'ghan.

Ötken ikki-üch kündin buyan Uyghur diyari heqqide élan qiliniwatqan xewerlerde nöwette Uyghur élidiki atalmish "Qayta terbiyilesh merkezliri" de 120 mingdin 800 minggha qeder Uyghurning qamalghanliqi kishilik hoquq qoghdash teshkilati tetqiqatchilirining éytqanliridin neqil élinip küchlük pakitlar bilen otturigha qoyulghan. 

Bu xewerler en'gliyedin chiqidighan "Muhapizetchi géziti", "Xelq'ara soda waqit géziti", "Amérika awazi" we "Merkiziy asiya waqit géziti" qatarliq nopuzluq gézitlerde arqa arqidin bésilghan bolsa, shiwétsiye we hetta rusiyedin chighidin bir qisim tor gézitlirimu bu xewer heqqide mulahizilerni élan qilghan idi. 

Xitayning "Yershari waqit géziti" 26-yanwar kechqurun élan qilghan obzorida gherb metbu'atlirini "Bir qisim gherb metbu'atliri yéqindin buyan shinjang Uyghur aptonom rayoni weziyitige zeherxendilik bilen qara sürkidi… shinjangni 'usti ochuq türme' ge oxshatti, chégra sirtidiki 'shinjang musteqilchiliri' tarqatqan ösek sözlerni rast, dep xewer tarqatti" dep eyibligen.

Obzorda xitayning 2017-yilidin buyan Uyghur élide kücheytip yolgha qoyghan basturush siyasetlirini "Térrorluq heriketlirini yoqatti" dep maxtighan.

Halbuki, obzorda Uyghur élide yolgha qoyulghan "Bixeterlik tekshürüsh tedbirlirining yenila nahayiti qattiq" ikenliki étirap qilin'ghan. 

Obzorda yene dunya Uyghur qurultiyi qatarliq teshkilatlar Uyghur "Rayonining jem'iyet muqimliqini uzundin buyan buzup kelgen 'shinjang musteqilchiliri' ning biri" dep eyiblen'gen.

Yéqinda "Wal strét zhurnili géziti" Uyghur rayonida neq meydan tekshürüshi élip bérip, Uyghur éli weziyiting heqiqiy mahiyitini dunyagha ashkarilighan we Uyghur élining her qaysi jaylirida berpa qilin'ghan türme shekillik "Qayta terbiyilesh merkezlirini" süretlik we delil-ispatliq xewer qilghan. 

Uning aldida "Bazfid" dep atilidighan xewerler tori Uyghur élidiki tekshürüshliri we türkiye qatarliq ellerdiki Uyghurlardin igiligenlirige asasen Uyghur élining heqiqeten bir "Mukemmel saqchi döliti" ge oxshap qalghanliqi xewer qilghan idi. 

Radiyomizmu Uyghur élidiki "Qayta terbiyilesh merkezliri" heqqidiki xewerliride yerlik hökümet da'irilirining éytqanlirini neqil keltürüp turup, peqet qeshqerdila 120 ming etrapida Uyghurning qanunsiz qamalghanliqini xewer qilghan. 

Emma obzorda Uyghur élining her qaysi jaylirida türme sheklide mangduruluwatqan yépiq "Qayta terbiyilesh merkezliri" ni tilgha almighan. 

Közetküchlerning éytishiche, xitay hökümiti Uyghur élide herqandaq bir muqimsizliq xahishliri meydan'gha kelse uni özining siyasitidin körüshning ornigha, gherb metbu'atliri yaki chet'ellerde pa'aliyet qiliwatqan Uyghur teshkilatlirigha dönggep kelgen bolup, ularning bu qétimqi obzorimu shularning jümlisidin iken.

Toluq bet