Josh rogin: "Xitayda bash kötürüwatqan 'étnik tazilash' dunyani chöchütüshi lazim!"

Muxbirimiz eziz
2018-08-03
Élxet
Pikir
Share
Print

Uyghurlar diyaridiki zor kölemlik tutqunda milyonlighan bigunah Uyghurning "Terbiyilesh merkizi" namidiki lagérlargha qamalghanliqi heqqidiki xewerler köpligen kishiler eng zor derijide köngül bölüwatqan témilardin bolup kelmekte. Amérikidiki eng chong gézitlerdin bolghan "Washin'gton pochtisi" gézitining 2-awghust sanida élan qilin'ghan josh roginning bu heqtiki bash maqaliside Uyghurlargha qaritilghan "Étnik tazilash" sheklidiki qirghinchiliqning xewpi alahide muhakime qilinidu.

Amérikidiki siyasiy analizchi, "Washin'gton pochtisi" gézitining mexsus iston yazghuchisi josh rogin maqaliside hazir minglighan Uyghurning iz-déreksiz yoqilip kétiwatqanliqi, shuningdek lagérlarda qiynaq we ölüm hadisilirining herqachan körülüwatqanliqi qatarliq ehwallar sewebidin bu lagérlardiki Uyghurlarning "Xitay hökümiti is-busini chiqarmay turup 'étnik tazilash' ni ijra qilsa biz qandaq qilarmiz?" dep endishe qiliwatqanliqini alahide tekitleydu.

Maqalida körsitilishiche, xitay hökümiti "Esebiylikke we térrorluqqa qarshi turush" namida milyonlighan Uyghurni héchqandaq qanuniy tertiptin ötmigen halda qolgha alghan hemde lagérlargha qamiwalghan. Uyghurlar bolsa özlirining diniy we medeniyet heqlirining weyran qilinishigha qarshiliq körsitiwatqanliqini tekitlep kelgen. Halbuki nechche milyon kishi mushundaq éghir krizisqa duch kéliwatqanda xelq'ara jama'et asasen bu ishqa qarita süküt qilishni talliwalghan. 

Sün'iy hemrahtin tartilghan süretler nöwette Uyghurlar diyarida bu xildiki lagérlarning zor kölemde yasiliwatqanliqini körsetmekte iken. Yene kélip bu xil qurulushlar heqqidiki toxtam élanlirini hemmila jayda körgili bolidiken. Shuning bilen birge ashu lagérlardin qutulup chiqqan kishiler u jaylarning qaysi rewishtiki mudhish we qabahetlik bir makan ikenliki heqqide arqimu-arqidin guwahliq bermekte iken. Halbuki, dunya yenila bu ishlargha süküt qilmaqta iken. 

Maqalida körsitilishiche, nöwette Uyghurlar duch kéliwatqan zor krizisqa qarita amérika hökümiti inkas qayturmaqta iken. Amérikining b d t da turushluq yuqiri derijilik xadimliridin kélléy kurriy, amérika kéngesh palata ezaliridin marko rubiyo qatarliqlar bu mesilige jiddiy qarash zörürlükini zor küch bilen tekitlimekte iken. Marko rubiyo bu heqte qilghan sözide "Uyghurlarning béshigha qandaq qara künlerning kéliwatqanliqini biz éniq körmektimiz. Depsende qilin'ghuchilarning barliqi bu jayda depsende qilghuchilarning mewjutluqini körsitidu" dégen.

Aptorning qarishiche, Uyghurlar duch kéliwatqan qabahet öz nöwitide dunyawi mesile hésablinidiken. Bu nuqtini amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning ötken heptide "Amérikining diniy erkinlikni algha sürüsh herikitini amérika tashqi siyasitining bir qismi qilishi bu heqning yalghuz amérikiliqlarghila mensup bolghanliqidin emes, eksiche buning xuda pütkül insanlargha ata qilghan ortaq heq we hoquq ikenlikidindur" dégen sözliridinmu körüwalghili bolidiken.

Aptor axirida Uyghurlar diyaridiki weziyet mushundaq yamanliship méngiwatqanda amérika hökümiti biperwaliqni dawam qilmasliqi lazim, dégenni tekitleydu. Shundaqla janliq qilip "Biz bashqa yaqqa qariwalsaqmu bolidu. Emma 'bizning xewirimiz yoqkentuq' dégen (kona muqam) ni emdi qayta tekrarlishimizgha bolmaydu" deydu.

Toluq bet