Хитайниң чәтәлләрдики уйғур җамаитигә паракәндичилик селишқа урунуватқанлиқи хәвәр қилинди

Мухбиримиз ирадә
2018-03-30
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Америкида чиқидиған «иқтисадшунас» гезитидә 28-март күни, «хитай чәтәлләрдә уйғур деаспорасиниң шәкиллинишини тосуш үчүн һәрикәт қилмақта» мавзулуқ бир мақалә елан қилинди. Мақалидә кейинки йилларда хитай һөкүмитиниң зулумидин қечип нурғун уйғурларниң чәтәлләргә чиқип кетишкә мәҗбур болғанлиқи шундақла уларниң чәтәлләрдиму давамлиқ түрдә хитай һөкүмитиниң зиянкәшлик қилишиға учраватқанлиқи йорутуп берилгән.

Мәзкур мақалида хитай һөкүмитиниң мисир, тайланд, вийетнам қатарлиқ дөләтләрдики уйғурларни мәҗбурий хитайға қайтуруп кәткәнлики, уларниң бир қисимлириниң «террорлуқ» билән әйиблинип шу дөләтләрдә түрмиләрдә йетиватқанлиқидәк пакитлар тилға елиниш билән биргә, америкидики ситимсин тәтқиқат мәркизиниң тәтқиқатчиси йонсунниң сөзигә асасән қайтуруп кетилгәнләр саниниң ашкариланғандин көп юқири болуши мумкинлики оттуриға қоюлған. 

Аптор мақалисидә чәтәлләрдә 1 йерим милйон әтрапида уйғур җамаити бар болсиму, әмма уларниң дәрдиниң тибәтләрниңкидәк яхши аңлитилмайватқанлиқини, хитай һөкүмитиниң бар күчи билән буни йоқитишқа, һәтта барчә уйғурни қайтуруп әкетиш бәдилигә болсиму, чәтәлләрдики уйғур җамаитини җимиқтурушқа урунуватқанлиқини әскәрткән.

Әмма чәтәлләрдики уйғур паалийәтчиләр бүгүн буниңға қайтурған инкасида, хитай һөкүмитиниң бу хил урунушлириниң нәтиҗисиз қалидиғанлиқини билдүрди. Дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришит, «чәтәлләрдики уйғур җамаити аллиқачан ойғинип, бир миллий ирадиниң әтрапида зич уюшуп болди,» деди. 

Юқириқи мақалидә йәнә хитай һөкүмитиниң ғәрбий-җәнуб вә оттура асиядики чегра районлирида һәр икки тәрәптин «гуманлиқ» кишиләрни мәлум қилидиған пайлақчиларни яллаватқанлиқи, уйғурларни «террорлуқ» тәшкилатлириға қатнишиш билән әйибләп зәрбә бериватқанлиқи қатарлиқ бирмунчә тәпсилатлар баян қилинған.

Толуқ бәт