Birmaliq tetqiqatchi we kishilik hoquq pa'aliyetchi xitayning Uyghur "Gulagliri" gha naraziliq bildürdi

Muxbirimiz erkin
2018-12-03
Share

Birmaliq tetqiqatchi we kishilik hoquq pa'aliyetchisi doktor ma'ung zarni Uyghur rayonidiki lagérlar seweblik béyjingning sahibxaniliqidiki "Yershari xitay di'alogi" namliq yighinni bayqut qilghan.

5‏-Nöwetlik "Yershari xitay di'alogi" namliq bu yighin bu yil 7‏-dékabir britaniye akadémiyeside ötküzülmekchi idi. Doktor ma'ung zarni mezkur yighinda nutuq sözleshke teklip qilin'ghan. U yighinda "Warwarliq jinayiti we bir qanche xil ichki hem döletler ara toqunushlar dewridiki igilik hoquq heqqide qayta oylinish" dégen témida nutuq sözlimekchi bolghan. Biraq u 30‏-noyabir küni "Yershari xitay instituti" ning bashliqi, mezkur yighinning sahibxana chang shyangchün'ge mektup yézip, yighinni bayqut qilghanliqini bildürgen.

Uning mektupta ilgiri sürüshiche, u özining bir kishilik hoquq pa'aliyetchisi, bir buddist terbiyechi, irqiy qirghinchiliqqa, irqiy zorawanliqqa qarshi bir ziyaliy bolush süpiti bilen xitay hökümitining sahibxaniliqidiki 3 künlük bu yighin'gha wijdani burch sewebidin qatnashmasliqni qarar qilghanliqini tekitligen.

U buning sewebini chüshendürüp: "Hakimiyettiki xitay kompartiyesining bügün shinjang ölkisidiki Uyghur musulmanlirini sistémiliq, irqiy meqsetlerde jazalawatqanliqigha da'ir ishenchlik tenqidlerning barliqi" ni bildürgen.

U özining bu yil 9‏-ayda jenwede ötküzülgen bir pa'aliyetke qatniship, anisi ikki hepte awwal jaza lagérida ölüp ketken bir Uyghurning sözini anglighanliqi, bu Uyghurning 20 yildin béri anisini körüp baqmighanliqini eskertip: "Men herbiyler kontrolluqidiki birmaliq bir musapir, anam bu yil 2‏-ayda ölüp kétishtin burun 30 yil ichide uni aran 3 qétim körgen kishi bolush süpitim bilen bu Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchisining anisidin ayrilip qélishtek chongqur azabini hés qilip yettim" dégen.

U yene gérmaniye muxbirlirining, b b s ning we b d t emeldarlirining Uyghur rayonida keng kölemlik jaza lagérlirining qurulghanliqi heqqide ishenchlik delillerni otturigha qoyghanliqini eskertip mundaq dégen: "Xitay ziyaliylirining, siz we sizge oxshash dunyadiki xitaygha dostane tetqiqatchilarning hemkarliship, xitayni bu chong balayi'apet yolidin qayturushqa küch chiqirishini bek ümid qilimen".

Ma'ung zarni bu mektupni yézishtin sel burun dunyadiki 200 din artuq nopuzluq Uyghurshunas we ottura asiya tetqiqat sahesidiki mutexessisler bayanat élan qilip, lagérlarni taqashni telep qilghan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet