“йомиури шимбун” гезити: “хитай аз санлиқ милләтләргә қаритилған кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини дәрһал тохтитиши керәк”

Японийәдә чиқидиған “йомиури шимбун” гезити 13-авғуст күни баш мақалә елан қилип, хитайниң аз санлиқ милләтләрниң, болупму уйғурларниң кишилик һоқуқини дәпсәндә қилишини қаттиқ әйиблигән һәмдә пүтүн дуняни буниң үчүн һәрикәткә өтүшкә чақирған.

“японийә хәвәрлири” ториниң 13-авғусттики саниға бесилған “хитай аз санлиқ милләтләргә қаритилған кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини дәрһал тохтитиши керәк” сәрләвһилик мақалисиниң башланмисида американиң муавин президенти майк пәнсниң уйғурлар һәққидә қилған сөзлири тилға елинған. Майк пәнсниң сөзидә бир милйондин артуқ уйғурниң җаза лагерлириға қамалғанлиқини вә у җайда еғир дәриҗидә “меңә ююлуш” қа учраватқанлиқини алаһидә тәкитлигән. 

Мақалидә америка ташқи ишлар министирлиқиниң бу йил март ейида уйғурларниң лагерларда қийин-қистақларға һәтта өлтүрүлүшкә дучар болуватқанлиқи һәққидә елан қилған доклатиғиму алаһидә орун берилгән. Шуниң билән биргә йәнә америка ташқи ишлар министири майк помпейониң уйғурлар учраватқан бу зулумларниң “нөвәттики әң еғир кишилик һоқуқ кризиси” икәнлики һәққидики сөзлириму нуқтилиқ әскәртилгән. “японийә хәвәрлири” гезитидики бу мақалидә майк помпейониң юқириқи сөзлиригә “униң бу изаһатлири һәргизму мубалиғә әмәс” дәп баһа берилгән.

Мақалиниң ахирида 22 дөләтниң уйғурларниң әһвалидин әндишә қилип б д т кишилик һоқуқ алий кеңишигә хәт язғанлиқи вә хитайниң дәрһалла 50 дөләтни ишқа селип буниңға “қайтурма зәрбә бәргәнлики” алаһидә әскәртилгән. Бу арқилиқ хитайниң тәсир күчиниң кеңийиши нәтиҗисидә бәзи дөләтләрниң өз ичидики диний гуруппиларни бастурушта хитайниң тәҗрибисини қоллинидиған һаләткә йәткәнлики ейтип өтүлгән. Мақалидә кишилик һоқуқ етибарға елинидиған, қанун арқилиқ башқурулидиған демократик дөләтләрниң өзара һәмкарлишип хитайдики бу инсанийәткә қарши қилмишларни тосуш үчүн күч чиқириш лазимлиқи хитаб қилинған.