Инсанийәт вәқәлири: «юмшақ қирғинчилиқ - шинҗаңниң келәчики»

Мухбиримиз ирадә
2019-11-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Хитай һөкүмитиниң уйғур елидә йүргүзүватқан сияситиниң һәқиқий маһийити илгириләп ашкариланмақта. 19-январ күни «Human Events» йәни «инсанийәт вәқәлири» намлиқ тор жорнилида уйғурларниң һазирқи вәзийити шәрһиләнгән бир парчә мақалә елан қилинди.

«юмшақ қирғинчилиқ-шинҗаңниң келәчики» мавзусида елан қилинған мақалә язғучи калеб бирс тәрипидин йезилған. У алди билән мақалисидә, хитай һөкүмитиниң милйонларчә уйғурни йепиқ тәрбийә лагерлириға қамаш арқилиқ, уларниң миллий вә дини кимликини йоқитишқа һәрикәт қиливатқанлиқи б д т 'дики тәтқиқатчилар тәрипидин доклат қилинған болсиму, әмма мушу тәтқиқатчиларниңму уйғур елидә йүз бериватқан һәрикәтниң намини бекитиштә иккиләнгәнлики, йәни бу системилиқ, пиланлиқ һалда йүргүзүлүватқан һәрикәт ирқий қирғинчилиқниң нурғун шәртлиригә чүшисиму, пәқәтла газ өйигә солап өлтүрүшкә охшаш топлап өлтүрүш болмиғанлиқи үчүнла «ирқий қирғинчилиқ» дәп аталмайватқанлиқидәк бир мәсилә үстидә нуқтилиқ тохталған. 

Апторниң қаришичә, бу тасадипийлиқ әмәс икән. У хитай һөкүмитиниң хәлқараниң диққитини қозғап, зор көләмлик тәнқидкә учримаслиқ үчүн пиланлиқ һалда зор көләмлик қирғин қилиш орниға өлтүрмәй туруп йоқитиш-йәни юмшақ қирғинчилиқ тактикисини қолланғанлиқини билдүргән. У мақалисидә: «бу әмәлийәттә техиму вәһши, толиму инчикә, пиланлиқ вә хәтәрлик һәрикәт болуп, у уйғурларни қирғинчилиқ қилмай туруп йоқ қилидиған бир һәрикәт» дәп тәсвирилигән. 

Калеб бирс йәнә мақалисидә, нурғун ахбаратларда хитайниң уйғурларға йүргүзүватқини тилға елинғанда униң давамлиқ һалда «мусулман қирғинчилиқи» дәп тәсвирлинидиғанлиқини вә буниң тоғра әмәсликини әскәрткән. У уйғур елиниң тарихий арқа көрүнүши вә уйғурларниң мустәқиллиқ инқилаби тарихлиридин мисал берип туруп, бу йәрдики асаслиқ мәсилиниң ислам дини әмәслики, бәлки уйғурчә дин вә милләт алаһидиликигә игә болған пүткүл уйғур миллитиниң тарихтин буян хитай тәрипидин хәвп, дәп қарилип кәлгәнликини әскәрткән. Шуңа у хитай һөкүмитиниң һазирқи сиясәтлириниң асаслиқ һәрикәтләндүргүч күчиниң уйғур миллий кимликини йәни уйғурлардики «уйғурлуқ» ни йоқитиш болуватқанлиқини билдүргән. У мундақ дегән: «хитай компартийәси үчүн елип ейтқанда, әгәр уйғурлар һаят қелишни давам қилимән дәйдикән, у һалда улар уйғур болушқа давам қилса болмайду. Мана бу өзгиришни тәшәббус қилиш үчүн, хитай компартийәси узун йиллардин бери шинҗаңда пишип йетилдүргән һакиммутләқләқниң тактикилирини ишқа салмақта» 

Аптор уйғур елидә йолға қоюлуватқан мутләқ назарәт вә контрол системиси үстидә мәлумат бәргән вә мақалиисни төвәндики җүмлиләр билән аяқлаштурған: «шинҗаңда йүз бериватқанларни пәқәтла кишини чөчүтиду, дәп тәсвирләш йетәрлик әмәс. У бизни әмәлийәттә өткән 60 йил ичидә хитай компартийәсиниң өзиниң қудрити вә қабилийитини қанчилик дәриҗидә тәрәққий қилдурғанлиқи һәққидә йип учи билән тәминләйду. Уйғур кимлики санақсиз мазарлиқлар вә дөвә-дөвә җәсәтләр болмай туруп йоқитиливатиду. Әгәр хитай компартийәсигә йол қоюливәрсә, уйғурлар давамлиқ тутқун қилинишқа учрайду, овлиниду вә бу таки улар пәрқлиқ хәлқ болуштин тохтуғучә давам қилиду».

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт