Milliy armiyege 72 yil: bir péshqedem jengchining eslimisi (2)

Muxbirimiz ümidwar
2017-05-25
Élxet
Pikir
Share
Print
Milliy armiye ofitsérliri. (Tarixiy matériyallardin süretke élin'ghan. Orni we waqti éniq emes)
Milliy armiye ofitsérliri. (Tarixiy matériyallardin süretke élin'ghan. Orni we waqti éniq emes)
RFA/Oyghan

Uyghur diyarining 20-esirning birinchi yérimidiki tarixi weqelerning, jümlidin 1944-1949-yilliri arisidiki milliy azadliq inqilab tarixi shahitlirining hazir hayat yashawatqanliri nahayiti az qalghan bolup, ularning ichidiki az bir qisim tarixi shahitlar hazir qazaqistan, qirghizistan jumhuriyetliride yashimaqta. Ene shularning biri qazaqistanning almata shehiridin anche yiraq emes türgén yézisida yashawatqan 89 yashliq nurmuhemmed sadiqof ependidur.

Nurmuhemmed ependi 1945-yili, may aylirida milliy armiyige qatnashqan bolup, u milliy armiyining mirzigül nasirop komandirliqidiki atliq muhapizet diwiziyonining jengchisi süpitide 1945-yili, 5-aydin 1946-yili 7-ayghiche herbiy xizmet ötigen we aqsu tewesidiki jeng meydanlirida bolghan.

Nurmuhemmed sadiqof ependi özining béshidin tarixi weqelerni, bolupmu 1945-yili milliy armiyige qatniship, aqsugha ewetilishi we aqsudin qaytqandin kéyin körgen-bilgenlirini eslidi. Nurmuhemmed ependining eslishiche, milliy armiye bash qomandanliq shtabi mirzigül nasirop komandirliqidiki atliq diwiziyonni 1945-yili,awghustning axirida tékes arqiliq tengri téghidin ötüp, aqsuning bay we kuchar nahiyisi teweside kuchardin kélidighan gomindang qoshunlirini tosush üchün ewetken.

Nurmuhemmed ependi öz eslimiside éytishiche, özlirige kelgen buyruq boyiche muz dawandin ötüsh kérek bolghan, emma kéyin özgirish bolup, ular mongghulküredin qizilkürege kélip, shu yer arqiliq tengri taghliridin halqip bay tewesige chüshken.

Uning éytishiche, ular qizilküredin(tékes) chiqip, qarajung, qushtay dégen jaylardin ötüp, aqbulaq dégen saydin, uningdin kéyin, tiken dawan, uningdin kéyin qara dawan we aq dawan dégen égiz, xeterlik dawanlardin éship bayning qiyir yézisigha chüshken. Elixan törining oghli asilxan törimu ular bilen birge bolghan. Nurmuhemmed ependi mundaq dédi: "Qiyir dégen jaygha chüshtuq, kichik baziri bar iken, shu yerge chüshkendin kéyin, arqimizdin bir kapitan keldi. U nasiropqa komissarliqqa ewetilgen iken, milliti özbék, sowéttin kelgen. U qizilkürede bizge qoshulghan idi. U bizge asilxan törining elixan törining oghli ikenlikini héchkimge démenglar, xelqqe bu heqte parang qilmang dep jékilidi".

U, mezkur qoshun baygha kelgendin kéyinki ehwallarni eslep: "Asilxan töre mirzigül nasirop bilen pilimot izwotini élip aqsugha ketti, bizning birinchi éskadron, yeni maxmutning éskadroni bayda, yeni qiyir dégen yerde qaldi, ibrahimofning éskadroni kucharning qizil dégen yérige ketti. Ular kucharning yolini tosatti. Méni diwiziyonning imamigha kanway qilip qoydi, men bu adem qizilgha barsa qizilgha barimen, bezide bayghiche barimiz, bayda bizning pütün ishxanilar qurulghan, kiyim-kécheklerni teyyarlaytti. Shu yerde baza qurghan iduq" dédi.

Tarixi menbelerde qeyt qilinishiche, mirzigül nasirop, asilxan töre bashlighan ikki éskadron etrapidiki qoshun 1945-yili, 9-ayning béshida baygha chüshkendin kéyin, mirzigül nasirop we asilxan töre qatarliqlar aqsugha bérip, sopaxun sowurop qatarliqlar bilen birlikte aqsuni qorshap hujum qilish jéngige qatnashqan.

Bay we kuchar etrapidiki ikki éskadron oxshashla 1945-yili, 10-ayning axirida aqsu tewesidin iligha chékinip chiqqan.

Tepsilatini yuqiriqi ulinishtin anglang.

Toluq bet