Миллий армийәгә 72 йил: бир пешқәдәм җәңчиниң әслимиси (9)

Мухбиримиз үмидвар
2017-08-03
Share
milliy-armiye-13-diwiziyesi.jpg Генерал майор мәмтимин иминоф қоманданлиқидики миллий армийә 13-девизийәси қәшқәргә йетип берип хитай хәлқ азадлиқ армийиси билән учрашқан көрүнүши. 1950-Йили әтиязда.
RFA/Qutlan

Һазир қазақистанниң алмата шәһири йенидики түргән йезисида 1958-йили ғулҗа шәһиридин сабиқ совет иттипақиға көчүп чиққандин буян яшаватқан, 1945-йили 5-айда миллий армийигә қатнишип, бир йилдин артуқ вақит һәрбий хизмәт өтәш җәрянида миллий армийиниң ақсу фронтидики һәрбий һәрикәтлиригә иштирак қилған, 89 яшлиқ тарихи шаһит нурмуһәммәт садиқоф әпәнди өз әслимилирини давамлаштурди.

Нурмуһәммәт садиқоф әпәндиниң баян қилишичә, 1949-йили, 10-айда хитай компартийәси уйғур диярини игилигәндин кейин, миллий азадлиқ инқилаб мәркизи или дияриниң сиясий вәзийитидә пүтүнләй өзгириш йүз бәрди. У, 1951-йили, башқа бир қисим ғулҗа яшлири билән бирликтә үрүмчидики өлкилик җамаәт хәвпсизлик кадирлири мәктипигә оқушқа киргән болсиму, әмма узун өтмәйла йәр ислаһати башлан вә у үрүмчидики һәр қайси мәктәпләрдә оқуватқан кадирлар һәм оқуғучилардин 800 дин артуқ киши билән биргә йәкән, қәшқәрдә икки йил йәр ислаһати вә башқа хизмәтләргә қатнашқан.

Нурмуһәммәт садиқоф қатнашқан бир гуруппа әйни вақиттики йәкән вилайитидә (кейин наһийәгә айланған) иҗарә һәққини кемәйтиш вә йәр ислаһати хизмити елип беришқа тәқсим қилинған болуп, әсли совет иттипақиниң қазақистан җумһурийитидә туғулуп, ғулҗа диярида өсүп йетилгән, сабиқ миллий армийә җәңчиси нурмуһәммәт садиқоф уйғурларниң қәдими қәшқәр вә йәкән диярида бир мәзгил яшап, у йәрдики җәмийәт әһвали, хәлқ турмуши, кишиләрниң миҗәз хулқи шуниңдәк бу икки җайдики милләтләрниң тарқилиш әһвали қатарлиқ мәсилиләрни йеқиндин көзәткән.

Нурмуһәммәт садиқоф 1952-1954-йиллардики йәкән шәһиридә вә униң йезилирида пүтүнләй уйғурлар яшайдиғанлиқи, бәзи районларда аз сандики таҗиклар топлашқан җайлар барлиқи, хитай миллити аһалисиниң һәрбий вә кадирлардин башқа йоқ дейәрлик икәнликини баян қилди. Униң ейтишичә, у өзи чүшкән йәкән йезилирида һечқандақ хитай аһалисини көрмигән.

Нурмуһәммәт садиқоф йәкән вә қәшқәр хәлқлириниң җәмийәт әһвали, миҗәз хулқи, турмуш адәтлирини йеқиндин көзәткән болуп, униң ейтишичә, йәкән хәлқи толиму ақ көңүл вә сәмимий кишиләр иди. Әмма, у қәшқәр хәлқиниң уларға қариғанда җанлиқрақ икәнликини һес қилған.

Йәкәндики көплигән йезиларда бир мәзгилдин туруп хизмәт қилған нурмуһәммәт садиқофниң қаришичә, 1950-йилларниң бешидики йәкәндә хәлқниң диний етиқад күчлүк болуп, һәтта ишанлиқ мәзһипиниң паалийәтлири хели қоюқ иди.

Нурмуһәммәт садиқоф әйни вақиттики йәкән, қәшқәрдики уйғурлар билән или дияридики уйғурларниң иҗтимаий турмуш хусусийәтлири, мәдәнийәт вә башқа бир қатар тәрәплирини селиштурған болуп, у, 1944-1949-йиллири арисида гоминдаң һөкүмранлиқидин қутулуп азад вә баяшат яшиған или хәлқи, җүмлидин или деһқанлириға қариғанда узун мәзгил мустәбит һөкүмранлиқ астида яшиған йәкән вә қәшқәр хәлқидә, җүмлидин җәнубий вилайәтләрдики хәлқләрдә қол һүнәрвәнчилик тәрәққий қилғанлиқи шуниңдәк хәлқниң толиму җапакәш вә тиришчан икәнликини көргән. Униң ейтишичә, қәшқәр, йәкән қатарлиқ юртлар хәлқлири деһқанчилиқ тамам болған қиш айлирида пүтүнләй тоқумичилиқ, мата, шайи, әтләс тоқуш вә башқа қол һүнәрвәнчиликләр билән шуғуллинатти.

Нурмуһәммәт әпәнди 1954-йилиниң 4-айлирида йәр ислаһати хизмәтлири вә бәзи аптоном йеза қуруш хизмәтлирини ахирлаштуруп, үрүмчигә қайтип келип, өлкилик җамаәт хәвпсизлик кадирлири мәктипини давамлаштуруп, 1955-йили, 5-айда мәктәпни пүттүргәндин кейин ғулҗиға қайтип, таки 1958-йили совет иттипақиға кәткүчә шу йәрдә хизмәт қилған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт