Уйғур романлириниң түрк тилиға тәрҗимә қилиниш хизмәтлири күчәймәктә

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2017-10-08
Елхәт
Пикир
Share
Принт
 «Мәхмут қәшқири» романиң түрк тили тәрҗимисиниң муқависи.
«Мәхмут қәшқири» романиң түрк тили тәрҗимисиниң муқависи.
RFA/Erkin

Түркийәдә уйғур романлириниң түрк тилиға тәрҗимә қилиниши узун тарихқа игә болмисиму, йеқинқи йиллардин бери тәрҗимә қилинған роман сани тезла көпәймәктә.

1980-Йилларда хитайниң ечиветиш сиясити билән түркләр уйғур әдәбияти билән тонушқан. 1991-Йили совет иттипақиниң йимирилиши билән уйғур әдәбияти тоғрисидики тәтқиқатлар йеңи басқучқа киргән. 1997-Йили мармара университети түрк тили вә әдәбияти факултети оқуғучиси гүлзадә тәңритағли ханим тунҗи болуп «уйғур әдәбиятида роман» мавзулуқ илмий мақалиси билән докторлуқ унваниға еришти. Арқидинла язғучи сәйпидин әзизиниң «султан сутуқ буғрахан» намлиқ тарихи әсири 2000-йилида әнқәрәдики оҗақ нәшрияти тәрипидин, язғучи пәрһат җиланниң «мәхмут қәшқири» намлиқ тарихий романи 2015-йили истанбулдики какнус нәшрияти тәрипидин, 2016 йили болса қазақистанлиқ уйғур язғучи әхмәтҗан һашири әпәндиниң «идиқут» намлиқ тарихи романи нәшр қилинди. 

Тонулған язғучи, шаир вә әдиб абдуреһим өткүрниң «из» романи 1985-йили үрүмчидә уйғур тилидики тунҗи нәшри елан қилинған иди. Мәзкур әсәр өткән ай түркийә истанбулдики боялиқуш нәшрияти тәрипидин түрк тилида нәшр қилинди. Уйғур романлириниң түрк тилиға тәрҗимә қилишта сақлиниватқан мәсилиләр немә? болупму уйғурларниң тарихий романлирини таллап түркчигә тәрҗимә қилиштики мәқсәт немә? бундин кейин бу һәқтә немиләрни қилиш керәк? дегәнгә охшаш соалларға җаваб тепиш измирдики әгә университети оқутқучиси, профессор доктор алимҗан инайәт әпәнди вә түркийәдики мәлум бир университетта докторлуқ үчүн оқуватқан абдувәли әпәндиләр билән сөһбәт елип бардуқ. 

Профессор доктор алимҗан инайәт әпәнди һазирғичә уйғурчә 4 тарихи романниң түрк тилиға тәрҗимә қилинғанлиқини, бу хил романларниң уйғур тарихини уйғурларниң өрп-адәтлирини өгиништә зор әһмийәткә игә икәнликини баян қилди. 

1991-Йилида совет иттипақи йимирилгәндин кейин түркийәдә түркий милләтләрниң әдәбияти тоғрисидики тәтқиқатлар йеңи бир басқучқа кирди. Университетларда уйғур язғучи, шаирлири тоғрисида илмий мақалиләр йезилишқа башлиди. Абдуреһим өткүрниң шеирлири тоғрисида гази университети оқутқучиси һүля қасапоғлу ханим 1994-йили «уйғур шаири абдуреһим өткүрниң шеирлири тоғрисида тәһлил» мавзулуқ докторлуқ илмий мақалисини язди. Мәзкур илмий мақалә 1998-йили түркийә маарип министири нәшрияти тәрипидин нәшр қилинди. Профессор доктор алимҗан инайәт болса «из» романи тоғрисида докторлуқ илмий мақалиси яздурған, мәрһумниң шеирлирини тәрҗимә қилдурған. У, бу һәқтә бизгә мәлумат бәрди. 

Профессор доктор алимҗан инайәт әпәнди түркийәдә уйғурчә роман, һекайә вә шеир тәрҗимисидә сақлиниватқан мәсилиләр тоғрисида тохталди. 

Түркийәниң мәлум бир университетида докторлуқ оқуватқан абдувәли әпәнди түркийәдә һазирқи заман уйғур әдәбияти әң аз тәтқиқ қилинған саһә икәнликини вә буниң сәвәблирини баян қилип өтти. 

Абдувәли әпәнди уйғурчидин түркчигә тәрҗимә қилиш хизмәтлириниңму бәк аҗиз икәнликини, қилишқа тегишлик көп хизмәт барлиқини баян қилди. 

Доктор алимҗан инайәт әпәнди түркийәдә һазирғичә 4 романниң түрк тилиға тәрҗимә қилинғанлиқини, даңлиқ язғучи зордун сабирниң 3 томлуқ «ана юрт» романиниң түрк тилиға тәрҗимә қилинип, нәшриятқа берилгәнликини вә чиқиш алдида турғанлиқини баян қилди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт