Uyghur romanlirining türk tiligha terjime qilinish xizmetliri kücheymekte

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2017-10-08
Élxet
Pikir
Share
Print
 "Mexmut qeshqiri" romaning türk tili terjimisining muqawisi.
"Mexmut qeshqiri" romaning türk tili terjimisining muqawisi.
RFA/Erkin

Türkiyede Uyghur romanlirining türk tiligha terjime qilinishi uzun tarixqa ige bolmisimu, yéqinqi yillardin béri terjime qilin'ghan roman sani tézla köpeymekte.

1980-Yillarda xitayning échiwétish siyasiti bilen türkler Uyghur edebiyati bilen tonushqan. 1991-Yili sowét ittipaqining yimirilishi bilen Uyghur edebiyati toghrisidiki tetqiqatlar yéngi basquchqa kirgen. 1997-Yili marmara uniwérsitéti türk tili we edebiyati fakultéti oqughuchisi gülzade tengritaghli xanim tunji bolup "Uyghur edebiyatida roman" mawzuluq ilmiy maqalisi bilen doktorluq unwanigha érishti. Arqidinla yazghuchi seypidin ezizining "Sultan sutuq bughraxan" namliq tarixi esiri 2000-yilida enqerediki ojaq neshriyati teripidin, yazghuchi perhat jilanning "Mexmut qeshqiri" namliq tarixiy romani 2015-yili istanbuldiki kaknus neshriyati teripidin, 2016 yili bolsa qazaqistanliq Uyghur yazghuchi exmetjan hashiri ependining "Idiqut" namliq tarixi romani neshr qilindi. 

Tonulghan yazghuchi, sha'ir we edib abduréhim ötkürning "Iz" romani 1985-yili ürümchide Uyghur tilidiki tunji neshri élan qilin'ghan idi. Mezkur eser ötken ay türkiye istanbuldiki boyaliqush neshriyati teripidin türk tilida neshr qilindi. Uyghur romanlirining türk tiligha terjime qilishta saqliniwatqan mesililer néme? bolupmu Uyghurlarning tarixiy romanlirini tallap türkchige terjime qilishtiki meqset néme? bundin kéyin bu heqte némilerni qilish kérek? dégen'ge oxshash so'allargha jawab tépish izmirdiki ege uniwérsitéti oqutquchisi, proféssor doktor alimjan inayet ependi we türkiyediki melum bir uniwérsitétta doktorluq üchün oquwatqan abduweli ependiler bilen söhbet élip barduq. 

Proféssor doktor alimjan inayet ependi hazirghiche Uyghurche 4 tarixi romanning türk tiligha terjime qilin'ghanliqini, bu xil romanlarning Uyghur tarixini Uyghurlarning örp-adetlirini öginishte zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qildi. 

1991-Yilida sowét ittipaqi yimirilgendin kéyin türkiyede türkiy milletlerning edebiyati toghrisidiki tetqiqatlar yéngi bir basquchqa kirdi. Uniwérsitétlarda Uyghur yazghuchi, sha'irliri toghrisida ilmiy maqaliler yézilishqa bashlidi. Abduréhim ötkürning shé'irliri toghrisida gazi uniwérsitéti oqutquchisi hülya qasapoghlu xanim 1994-yili "Uyghur sha'iri abduréhim ötkürning shé'irliri toghrisida tehlil" mawzuluq doktorluq ilmiy maqalisini yazdi. Mezkur ilmiy maqale 1998-yili türkiye ma'arip ministiri neshriyati teripidin neshr qilindi. Proféssor doktor alimjan inayet bolsa "Iz" romani toghrisida doktorluq ilmiy maqalisi yazdurghan, merhumning shé'irlirini terjime qildurghan. U, bu heqte bizge melumat berdi. 

Proféssor doktor alimjan inayet ependi türkiyede Uyghurche roman, hékaye we shé'ir terjimiside saqliniwatqan mesililer toghrisida toxtaldi. 

Türkiyening melum bir uniwérsitétida doktorluq oquwatqan abduweli ependi türkiyede hazirqi zaman Uyghur edebiyati eng az tetqiq qilin'ghan sahe ikenlikini we buning seweblirini bayan qilip ötti. 

Abduweli ependi Uyghurchidin türkchige terjime qilish xizmetliriningmu bek ajiz ikenlikini, qilishqa tégishlik köp xizmet barliqini bayan qildi. 

Doktor alimjan inayet ependi türkiyede hazirghiche 4 romanning türk tiligha terjime qilin'ghanliqini, dangliq yazghuchi zordun sabirning 3 tomluq "Ana yurt" romanining türk tiligha terjime qilinip, neshriyatqa bérilgenlikini we chiqish aldida turghanliqini bayan qildi.

Toluq bet