Tarixtiki yapon - mongghul urushi we yapon dölet idiyisi

Ixtiyariy muxbirimiz qutluq
2013-07-21
Élxet
Pikir
Share
Print

Yaponiye kéyoto uniwérsitétining tarix penliri proféssori ségiya masaki ependi yéqinda özining "Mongghullarning yaponiyige hujum qilishi we yapon medeniyiti" namliq maqalisini élan qilghan.

Aptor maqaliside yaponiye tarixida yüz bergen urushlargha yapon tarixchilirining,obzorchilirining qarashlirini we bahalirini otturgha qoyush bilen birge yaponlarning ezeldinla munqeriz qilinmighan, bashilarning mustemlikisige uchrimighan dölet ikenlikidin özining iptixarlinidighanliqini bildürgen.Shundaqla maqaliside bir qisim yaponlarning tarixta teywen'ge qilin'ghan tajawuzchiliqni aqlighanliqinimu körsitip ötken.

Aptor maqaliside mongghullar bilen yaponlar arisida yüz bergen urushqa gherblik tetqiqatchilarning bergen bahasi heqqide toxtilip bu heqte mundaq bayan qilghan:

Mongghullar yaponiyige hujum qildi.Yaponiye tarixidiki bu urush,en'giliyilik medeniyet tetqiqatchisi toynbé'é teripidin mundaq teriplen'gen؛1274 - yili,mongghollar bilen yaponlar arisidiki bu urush goya eyni waqittiki yunanlar bilen parislar arisida yüz bergen urushqa oxshaydu. Urushta grétsiye döliti, jughrapiyilik orni, eskiri küchi özidin neche hesse zor bolghan parislarni yenggen'ge oxshash, mongghullar bilen yaponlar otturisidiki urushtimu, kichikkine aral döliti mongghullarni yengdi.

Aptor maqaliside yene rusiye - yaponiye arisida partlighan urushta xan a'ilisining ruslarni yéngish üchün, mongghullar bilen bolghan urushni katta xatirligenlikinimu eskertip bu heqte mundaq bayan qilghan:13 - esirdiki mongghullar bilen bolghan urushning ghelibisi yaponiyide daghdughiliq xatirlinip,1892 - yili bu urushning muweppeqiyiti heqqide mexsus naxsha ijad qilin'ghan.Eyni chaghdiki bu urushqa qomandanliq qilghan herbiy qomandan hoju tokimuné wapat bolup,uzaq yillar ötüp,méyji dewrige kelgende yaponiye padishah a'ilisi teripidin herbiy qommmandan huju tokimunégha yuqiri derijilik herbiy ordén bérilip,tartuqlan'ghan. Méyji dewride mongghullar bilen bolghan urushining herbiy qomandani hoju tokimunéning xatirlinishining sewebi, bu del rusiye yaponiyige hujum bashlighan waqit bolup, shah a'ilisi bu qétimqi rusiye bilen bolghan urushitimu, mongghullar bilen bolghan ilgiriki urushtikidek ghelbini qolgha keltürüsh yüzüsidin,tarixtiki urush serkerdilirini shu sewebtin hörmet tuyghusi ichide qayta xatirlen'gen.

Aptor maqaliside yaponiyilik meshhur obzorchi kuré'i ependimning yaponiye tarixidiki urushlargha bergen özgiche qarashliri heqqidimu tepsili toxtilip, bu toghrisida mundaq bayan qilghan:uzun muddet déngiz astidiki haywanatlar tejirbexanisida monggholiye qoyining tetqiqatini élip bérishni hawale qilghan, yaponiyilik obzorchi kuré'i ependim, yaponlarning milliy xaraktérini tenqidlep mundaq deydu:

- Kishilerning éytishiche, mustemlikichiler, mustemlikke qilin'ghuchilarni tizdin untup kétidu.Emma mustemlike qilin'ghuchilar,mustemlikichilerni menggü untup kételmeydu - déyishidu. Méningche bu toghra éytilghan söz emes. Yaponlar mongghullarning hujumini, ikkinchi dunya urushidiki amérika bilen bolghan jengdiki meghlubiyitinimu untup ketti. Bularni peqetla eslimidi. Yaponlarning bundaq tarixlarni untup kétishi alahide ehwal. Ilgiri tokyodiki bir uniwérsitétning chet'ellik oqughuchilar yataq binasida olturush qiliwatattuq. Bir koriyilik oqughuchi yaponlar koriyini bésiwalghan dep yaponlar üstidin shikayet qilip, yaponlarni tenqidlewatqan waqitning özide bir mongghul oqughuchi kérip - keldi. Buning bilen koriyilik oqughuchi, özining sözlewatqan yaponlar toghrisidiki témisini derhal özgertip, tarixta mongghullar bizge hujum qilghan dep söz bashlidi. Tarixning hökümi shuki milletning milliy xaraktéri, dewirning idiyisige mas halda özgirip turidu.19 - Esirde dunya ellirining bir - birini mustemlike qilish idé'ologiyisi yuqiri pellige örligen dewir idi. Birinchi dunya urushidin kéyin dunyaning mustemlike qilish siyasiti, tajawuzchiliq qilish siyasitige özgerdi. Eyni waqittiki mongghullarning yapon, koriyige hujum qilishi,kishilerning neziride yaman körülgen bolsimu,emma bu urushni yette esirdin kéyin yeni 20 - esirde yaponiyilik tarixchi okada hidéhiro, mongghul - yapon urushini"Dunya tarixining tughulushi" dep atidi.

Aptor maqalide yene obzorchi kuré'i ependimning yaponlarning teywenni bésiwélishigha bolghan qarashliri heqqidimu qisqiche uchur bérip bu heqte mundaq dégen:

- Obzorchi kuré'ining qarishiche, yaponlarning teywenni bésiwélishi teywenliklerning neziride,bu bir xil yaponlarning teywenliklerge qilghan ziyankeshliki dep qaralsimu, emma mutleq köp sandiki teywenlikler bundaq dep qarimaydu. Teywenlik tarixshunas tetqiqatchilar yaponiye üstidin hergiz shikayet qilmaydu.Bu belkim dewirning teywenliklerningq qarishini özgertiwetkilidin bolsa kérek.

Aptor maqaliside, mongghullarning hujumigha qarshi élip bérilghan yapon xelqining qarshiliqi urushi toghrisida toxtilip bu heqte mundaq bayan qilghan: mongghullarning yaponiyige hujum qilishi,yaponlarning özini qoghdap, ghelbige ériship, mustemlikidin saqlan'ghan bolsa,mongghullar xitayning jenubiy sulalisigha hujum qilip, ularni bésiwalghan. Mongghullar buning bilen özlirining küchlük bolghan armiyisini teshkilligen.

Aptor maqalisining axirida mongghullarning hujumigha qomandanliq qilghan herbiy serkerde hoju tokimunéning eqil - parasiti heqqide toxtilip, bu heqte mundaq bayan qilghan:13 - esirdiki mongghul - yapon urushigha qomandanliq qilghan hoju tokimuné özi qoshun teshkillep, özining diniy, epsaniwi qarashlirigha asaslinip turup, "Yaponiyini tengri öz panahida saqlaydu."Dégen idiyisi bilen urush qilip,

Urushta ghelbe qilghan. Yaponiye tarixidiki 7 - esirdiki shotuku tayshi shahzade zamanisidin bashlap, yaponiye xitaydiki héchqandaq sulalilerning hujumigha uchrap baqmighan. Sewebi yaponiye junggu'ogha egeshmigen.Eger yaponiye junggu'ogha egeshken bolsa, belkim alliqachan xitay xelq jumhuriyitining xelq azadliq armiyisi teripidin ishghal qilinip, belkim tibet, ichki mongghullardek xitayning aptonomiyisi bolar - idi.Tarixta mongghullar yapon'gha ikki qétim hujum qilghan,üchinchi nöwet hujum qilish pilanida bolghan bolsimu, hujum qilmighan. Koriyening 10 - esirdin 14 - esirgiche höküm sürgen,koriye tarixidiki koryo xandanliqi yapon'gha hujum qilmaqchi bolghan bolsimu, hujum qilmighan.

Ziyaritimizni qobul qilghan hyuma ependi yaponiyining bashqa döletlerning ishghaliyitige uchrimasliqi sewebi heqqide toxtilip mundaq dédi:

Yaponiye méyji dewridin bashlap oyghinish hasil qilip, ilim - pen,ma'arip,dölet qurulmisi we herbiy jehette gherbning tereqqiyatini tizdin qobul qilip, özini qoghdashqa ötkenlikidin bolsa kérek dep qaraymen.

Awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet