Amérika hökümiti 14 xitay shirkitini "Uyghur irqiy qirghinchiliqi" bilen chétishliq dep jazalidi

Muxbirimiz irade
2021-07-09
Share
Amérika hökümiti 14 xitay shirkitini Béyjingdiki bir Hikvision bixeterlik kamérasigha yéqin jayda xitay bayriqi ésiqliq. Bushirket xitayning musulman az sanliq millet topigha bolghan mu'amilisi sewebidin amérikining qara tizimlikke kirgüzülgen shirketlerning ichide
AP

Amérika bügün xitayning 14 shirkitige xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüziwatqan irqiy qirghinchiliqi we insaniyetke qarshi jinayetliri bilen chétishliqi bar dep jaza tedbiri élan qildi.

 Amérika soda ministirliqining bu heqtiki bayanatida mundaq diyilgen: "Amérika bügün xitaydiki 14 shirketni béyjingning shinjang Uyghur aptonom rayonidiki Uyghur, qazaq we bashqa musulman az sanliq milletlerni basturush, keng kölemlik tutup turush we yuqiri téxnikiliq nazaret qilish heriketlirini qollighanliqi üchün qara tizimlikke aldi. Xitay xelq jumhuriyiti bu rayonda irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayetni dawamlashturmaqta."

Melum bolushiche, bu qétim jaza tedbiri élan qilin'ghan shirketler asasen xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan yuqiri téxniliq mutleq nazaritige maslashqan we téxnika asasi bilen teminligen shirketlerni öz ichige alidiken. Bu shirketler "Xitay éléktron we uchur téxnikisi akadémiyesi", "Shinjang lyenxey chu'angji uchur téxnika shirkiti", "Shénjén kobér uchur téxnikisi shirkiti", "Shinjang yelkenlik uchur téxnikisi", "Béyjing géling-shéntong uchur téxnikisi", "Shénjén xu'entey eqliy iqtidarliq téxnika cheklik shirkiti" we "Chéngdu shiwu bixeterlik sistémisi cheklik shirkiti" qatarliqlarni öz ichige alidiken.

Amérika hökümitining bu qarari téxi bir qanche kün awal amérika tashqiy ishlar minsitiri bilinkin Uyghur wekilliri bilen biwaste uchriship, ular bilen Uyghur élida dawam qiliwatqan irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayetlerge taqabil turushning yolliri heqqide pikirleshkendin kéyin élan qilindi.

Amérikadiki "Xitaydiki kishilik hoquq qoghdighuchiliri tetqiqat merkizi" ning tetqiqatchisi wilyam ni ependi amérika hökümitining qararini qarshi alidighanliqini bildürdi. U mundaq dédi: "Uyghur élidiki körülüp baqmighan kishilik hoquq depsendichilikini közde tutqanda, hökümetlerning tedbir qollinishi, bolupmu mushuninggha oxshash zulumgha shérik bolghan, uninggha qolayliq shara'it yaratqan shirketlerni jazalash qatarliq tedbirlerni élishi intayin muwapiq. Bu nuqtidin alghanda, men buni bir yaxshi qedem dep qaraymen."

Mezkur qarar heqqide amérika soda ministirliqi teripidin élan qilin'ghan bayanatta amérika soda ministiri gina raymondo töwendiki sözlerni qilghan: "Amérika soda ministirliqi shinjangdiki kishilik hoquq depsendichilikige imkaniyet yaritip bériwatqan yaki amérika téxnikisidin paydillinip, xitayning armiyeni zamaniwiylashturush herikitini janlandurishigha yardem bériwatqan shirketlerge qarita küchlük, hel qilghuch heriket qollinidu. Biz éksport kontrolluqini dawamliq ishlitip, hökümet, shirket we shexslerning amérika'ing dölet bixeterlik menpe'etige tehdit salidighan, bizning qimmet qarishimizgha mas kelmeydighan heriketlirige qarshi turushni qet'iy dawamlashturimiz."

Amérikadiki Uyghur herikiti teshkilatining bashliqi roshen abbas xanim bügün radiyomizgha qilghan sözide amérika hökümitining bu mesilidiki qet'iy qararini qarshi aldi. U yawrupa ittipaqidiki döletlerni we bashqa dölet hökümetlirinimu oxshash qedemlerni tashlashqa chaqirdi.

U mundaq dédi: "Biz amérika hökümitining Uyghurlarning irqiy qirghinchiliqigha shérik bolghan 14 shirketke bérilgen jaza tedbirlirini qarshi alimiz. Biz bundin kéyin bundaq tedbirlerning yawrupa ittipaqi we bashqa hökümetler teripidinmu tedbiqlinishini ümid qilimiz, shundaqla xelq'ara jem'iyetni sherqiy türkistandiki Uyghurlarning mejburiy emgiki bedilige kéliwatqan soda munasiwetliridin agah bolushqa chaqirimiz."

Melum bolushiche, amérika hökümiti bu qétim 14 xitay shikitini Uyghurlargha qiliniwatqan zulumni qollighanliqi üchün jazalighan bolsa, xitayning yene 5 shirket we mu'essesesini xitayning lazér nuri we urushqa munasiwetlik herbiy zamaniwiylashturush qurulushini biwasite qollap heriket qilghanliqi üchün jazalighan.

Roytérs agéntliqining xewiridin qarighanda, adette "Qara tizimlik" ke qoshulghan orunlarning amérika soda tarmaqlirining ijazetnamisige iltimas qilishi shert qilip qoshulidiken. Ular amérikadin herqandaq bir nerse sétiwalmaqchi bolsa nahayiti qattiq tekshürüshlerdin ötidiken.

Amérikadiki Uyghur adwokat, "Atlantik munbiri tetqiqat merkizi" ning tetqiqatchisi reyhan eset bundaq shirketlerni jazalash tedbiri amérikaliqlarni we shirketlerni irqiy qirghinchiliqqa shérik bolup qélishtin saqlinidighan qilidu, dédi. U bizge élxet arqiliq qayturghan inkasida mundaq dédi: "Irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayetlerge yardem béridighan we uni qollaydighan orunlar amérika pul-mu'amile baziridin dawamliq nep alsa bolmaydu. Amérikada karxanilar emel qilishqa tégishlik qanun-nizamlar bar. Bu nizamlar kishilik hoquqni qoghdash üchün mewjut bolup, shertsiz ijra qilinishi kérek. Bundaq jaza tedbirliri amérikiliqlar we amérika shirketlirini irqiy qirghinchiliqqa shérik bolup qélishtin saqlaydu we shundaqla istimalchilarning bilip - bilmey insaniyetke qarshi jinayetke ariliship qélishining aldini alidu."

Xitay tashqiy ishlar ministirliqi jüme künidiki bayanatida amérikaning bu jaza tedbirlirige naraziliq bildürgen. Roytérs agéntliqining xewiridin qarighanda, xitay tashqiy ishlar ministérliqining bayanatchisi wang wénbin inkasida "Xitay terep barliq tedbirlerni qollinip, xitay shirketlirining qanunluq hoquqi we menpe'etini qoghdaydu hemde amérikaning junggoning ichkiy ishlirigha arilishish urunushigha qet'iy qarshi turidu," dégen.

Amérika hökümiti xitayning Uyghurlargha qaritiwatqan irqiy qirghinchiliqi we insaniyetke qarshi jinayitini eyiblesh, uni ayaqlashturush hemde xitayning Uyghurlarni mejburiy emgekke sélish arqiliq payda élishini toxtitish üchün toxtimay heriket qilmaqta.

Baydin hökümiti téxi yéqinda xitaydiki xoshin krémniy sana'et cheklik shirkiti qatarliq 5 shirketke Uyghurlarning mejburiy emgikige chétishliq bolghanliqi üchün jaza tedbiri qoyghan. Bu yil 22-mart küni baydin hökümiti yene Uyghurlargha qaritilghan irqiy qirghinchiliqta roli bolghan Uyghur élida turushluq ishlepchiqirish we qurulush bingtu'eni partiye komitétining sékritari wang jünjéng we Uyghur aptonom rayonluq jama'et xewpsizliki nazaritining naziri chén minggudin ibaret yene ikki neper xitay emeldarini "Yershari magnétiskiy qanuni" arqiliq jazalighan idi.

Tramp hökümiti ötken yili dékabirda Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékritari chén chüen'go we erkin imirbaqini öz ichige alghan xitay xelq qurultiyi da'imiy komitétining jem'iy 14 neper mu'awin bashliqigha jaza tedbiri élan qilghan we xitaydiki közitish kaméraliri we sün'iy eqil téxnikilirigha munasiwetlik 20 shirket we mu'essesesini qara tizimlikke alghan idi.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet