Қирғизистан уйғурлири «5-июл қирғинчилиқи» ни хатирилиди

Ихтиярий мухбиримиз ферузә
2019-07-08
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«5-Июл үрүмчи қирғинчилиқи» ниң 10 йиллиқини хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2019-Йили 5-июл, бишкәк, қирғизистан.
«5-Июл үрүмчи қирғинчилиқи» ниң 10 йиллиқини хатириләш паалийитидин көрүнүш. 2019-Йили 5-июл, бишкәк, қирғизистан.
RFA/Féruze

Уйғур дияридики үрүмчи шәһиридә 2009-йили 5-июлда йүз бәргән қирғинчилиқ уйғурлар үчүн қара матәм күнгә айланди.

Пүткүл дуня уйғурлири үрүмчи қанлиқ вәқәсиниң 10 йиллиқи мунасивити билән кәң көләмдә хатириләш паалийәтләрни өткүзмәктә. Қирғизистан уйғур җамаәтчилики 4-вә 5-июл күнлири қарасу вә бишкәк шәһәрлиридә 5-июл вәқәси хатириләш мурасимлирини өткүзди.

4-Июл күни қирғизистанниң җәнубидики қарасу шәһиридә үч наһийәдики уйғур җамаити, йәни ош, өзгән, җалал абад шәһәрлириниң вә қәшқәр қишлақ йезисиниң уйғур аһалилири бирликтә коммунист хитай һакимийитиниң уйғур хәлқи үстидин йүргүзүватқан бесим вә зулум сияситини әйибләш билән биргә вәтән азадлиқи йолида қурбан болғанларни хатириләш паалийити өткүзди. Бу паалийәткә қәшқәр қишлақ йезисидики уйғур аһалисиниң ақсақаллиридин һәмдулла әпәнди риясәтчилик қилди. Зияритимизни қобул қилған җалал абад вилайәтлик ақ сақаллар кеңишиниң әзаси әлишир насирахуноф әпәнди мәзкур паалийәт тоғрисида тохтилип, келәр қетимқи хатириләш йиғинини уюштуруш нөвити өзгән шәһириниң уйғур җамаәтчиликигә берилгәнликини билдүрди.

Шуни әскәртиш мумкинки, йеқинқи йиллардин буян ош вә җалал абад вилайәтлиридики уйғурларму өз тарихи вәтинидики қериндашлириниң әһвалиға алаһидә әһмийәт беришкә башлиған.

5-Июл күни уйғурлар зич олтурақлашқан бишкәк шәһириниң аламедин мәһәллисидә дуня уйғур қурултийиниң қирғизистандики вакаләтчиси розимуһәммәд абдулбақиниң тәшәббуси билән хатириләш мурасими өткүзүлди.

Йиғинға қирғизистан уйғурлири «иттипақ» җәмийитиниң рәиси әсқәр қасимоф, дуня уйғур аяллар «бирлики» тәшкилатиниң рәиси чәшмәм мухтарова вә әзалири шундақла бишкәк шәһири вә униң әтраплиридики йезилардин кәлгән уйғур җамаәтчилики вәкиллиридин болуп 150 тин ошуқ киши қатнашти.

Йиғин розимуһәммәд әпәндиниң риясәтчиликидә елип берилип, қирғизистан җумһурийитиниң дөләт марши вә шәрқий түркистан миллий марши билән ечилди.

Йиғинда сөз қилған қирғизистан уйғурлири «иттипақ» җәмийитиниң рәиси әсқәр қасимоф әпәнди уйғур дияридики аталмиш «тәрбийәләш лагерлири» да милйонлиған уйғур вә башқа түрки милләтләр азаб чекиватқанлиқини тилға елип, коммунист хитай һөкүмитини қаттиқ әйиблиди.

Мәзкур йиғинда асаслиқ доклатни пәлсәпә пәнлириниң кандидат доктори, «иттипақ» гезитиниң баш муһәррири әкбәрҗан бавудуноф қилди. Әкбәрҗан әпәнди өз доклатида мәзкур вәқәниң келип чиқиши һәққидә тохтилип, коммунист хитай һакимийитигә қирғизистан уйғурлири намидин наразилиқ билдүрди.

Йиғин давамида «инсан һоқуқлирини қоғдаш» тәшкилатиниң рәиси турсун ислам әпәнди қошумчә доклат қилди. У өз доклатида хитай һакимийитиниң уйғур хәлқи үстидин очуқ қирғинчилиқни мав зедоң дәвридин тартип йүргүзүватқанлиқини тәкитлиди. .

Нөвәттә сөз қилған сиясий мәсилиләр анализчиси рәһимҗан һапизи уйғур хәлқи җиддий тәһдиткә дуч келиватқан бир пәйттә, муһаҗирәттики уйғурларниң немә қилиши керәкликигә аит бир нәччә пикир-тәклиплирини оттуриға қойди. .

Мурасимда сөзгә чиққан чәшмәм мухтарова, турсунай ислам, абубәкри таһироф вә башқилар үрүмчи қирғинчилиқи, лагерлар мәсилиси, уйғурларниң бүгүнки вәзийити һәққидә өз қарашлирини билдүрди.

Радийомиз зияритини қобул қилған «иттипақ» җәмийитиниң ақ сақаллар кеңишиниң әзаси абдуқеюм рози әпәнди мәзкур йиғиндин = алған тәсиратлирини изаһлап, йеқинда америка демократийәни илгири сүрүш фондиниң дуня уйғур қурултийиға мукапат бериши вә бу мукапатни дуня уйғур қурултийи рәиси долқун әйсаниң тапшурувалғанлиқи һәққидә тохтилип, мәзкур мукапатниң пүтүн уйғур хәлқигә, уйғурларниң демократик һәрикәтлиригә берилгәнликини тәкитлиди.

Қирғизистан уйғурлири қирғизистан җумһурийитиниң қанунлириға бой сунуп, өзлиригә лайиқ дәриҗидә өз паалийәтлирини йүргүзмәктә. Шу җүмлидин қирғизистан уйғурлири йиллардин буян 2009-йилидики 5-июл үрүмчи қанлиқ вәқәси, 1997-йили, 5-феврал ғулҗа қанлиқ вәқәси, 4-айниң 8-күнидики «миллий армийә күни» вә 12-ноябир «икки җумһурийәт» күнлирини хатириләш қатарлиқ һәр хил паалийәтләрни уюштуруп кәлмәктә.

Қирғизистан оттура асиядики уйғурлар зич олтурақлашқан вә өз тили вә мәдәнийитини бир қәдәр яхши сақлиған мәмликәттур. «Иттипақ җәмийити» чиқириватқан рәсмий қанунлуқ гезит- «иттипақ» гезитиниң сәһипилиридә болса рус вә уйғур тиллирида уйғур мәсилисигә аит муһим хәлқаралиқ хәвәрләр, уйғур миллий һәрикити тарихи вә һазирқи әһвали башқа түрлүк мәсилиләр тонуштуруп келинмәктә. Мәтбуат сәһипилиридә хитай һөкүмитиниң нөвәттә йүргүзүватқан сиясий тәқибләшлиригә аит тәнқид мақалилири вә пикирләр давамлиқ елан қилинмақта. Қирғизистан һөкүмитиниң уйғурларниң мәтбуат вә сөз әркинликигә һөрмәт қилип, уларниң юқириқидәк паалийәтлирини уюштуруши вә мәтбуатларни йолға қоюшиға йол қоюватқанлиқи уйғурларни хушал қилмақтикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт