«5-Июл үрүмчи вәқәси» ниң 11 йиллиқи мунасивити билән истанбулда үч күнлүк уйғур мәдәнийәт көргәзмиси өткүзүлди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2020-07-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«5-Июл үрүмчи вәқәси» ниң 11 йиллиқи мунасивити билән истанбулда өткүзүл уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүш. 2020-Йили 9-июл.
«5-Июл үрүмчи вәқәси» ниң 11 йиллиқи мунасивити билән истанбулда өткүзүл уйғур мәдәнийәт көргәзмисидин көрүнүш. 2020-Йили 9-июл.
RFA/Arslan

«5-Июл үрүмчи вәқәси» ниң 11 йиллиқи мунасивити билән шәрқий түркистан тәшкилатлар бирликиниң уюштурушида истанбулниң сарачхана бағчә мәйданида шәрқий түркистанға даир фото сүрәтләр вә мәдәнийәт көргәзмиси ечилди. 5-Июл күни ахбарат елан қилиш вә мухбирларни күтүвелиш йиғини ечиш билән башланған бу паалийәт 3 күн давам қилған болуп, 7-айниң 7-күни кәчтә мувәппәқийәтлик ахирлашти.

Бу паалийәттә «5июл үрүмчи вәқәси» гә мунасивәтлик фото сүрәтләр көргәзмигә қоюлуш билән биргә уйғур миллий мәдәнийитини намаян қилидиған уйғур әнәниви миллий кийимлири, чалғу әсваблар, қол һөнәр-сәнәтлири көргәзмигә қоюлди. Униңдин башқа йәнә уйғурларниң һазирқи әһвали тонуштурулған тәшвиқат варақлири вә китап-журналлар тарқитилди.

Истанбулниң фатиһ-сарачхана бағчисида уюштурулған бу паалийәткә уйғурлар қоллирида ай-юлтузлуқ көк байрақларни көтүргән һалда қатнашти. Улар хитай һөкүмитиниң уйғурларға қарита елип барған зулум вә бастурушлириға болған наразилиқлирини ипадиләп, һәр хил шоарлар товлиди.

Мухбирларни күтүвелиш йиғиниға доған хәвәр агентлиқи, ройтерис агентлиқи вә әл-җәзирә қатарлиқ көп сандики ахбарат органлириниң мухбирлири қатнашқан болуп, йиғинда шәрқий түркистан тәшкилатлар бирликигә вакалитән шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң рәиси һидайәтулла оғузхан баянат елан қилди.

Һидайәтулла оғузхан алди билән «5-июл үрүмчи вәқәси» ниң келип чиқиш сәвәблири тоғрисида тохталди. У тинчлиқ билән һәқ-һоқуқ тәләп қилған миңлиған намайишчиларниң йол оттурида қирғин қилинғанлиқини, бу қанлиқ вәқәдә хитай тәрәпниң 196 кишиниң өлгәнликини вә өлгәнләрниң көпинчисиниң хитай икәнликини елан қилип, ялған сөзлигәнлики һәмдә дуня җамаитини алдашқа урунғанлиқини билдүрди.

Һидайәтулла оғузхан сөзидә йәнә уйғурларниң һазир дуч келиватқан паҗиәлик әһваллири, хитайниң җаза лагерлири тоғрисида тохталди.

Һидайәтулла оғузхан хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан бастуруш вә чәклимлири тоғрисида тохтилип мундақ деди: «хитайниң җаза лагерлирида милйонлиған инсанлар наһәқ тутулуп ятмақта. Хитайниң һәр хил түрдики мәдәнийәт ассимлатисийә паалийәтлири давам қиливатиду. Мусулманларни чошқа гөши йейишкә мәҗбурлимақта. Уйғурларни исламдин чиқишқа қистимақта. Аялларниң исламий кийимләрни кийиши, әрләрләрниң сақал қоюши вә дини қияпәтләр чәкләнмәктә. Уйғурларниң өйлиригә әҗнәбий хитайларниң орунлаштуруп, аилиниң иззәт-абройи вә иппәт-нумуси дәпсәндә қилиинмақта. Уйғур қизлири хитайлар билән той қилишқа мәҗбурланмақта. Лагерлар вә түрмиләрдики уйғурларниң ички органлири орган әткисчиләрниң тиҗарәт қурбани болмақта. Пүткүл мәсҗидләр ибадәт қилишқа тақалди. Қуран кәрим қатарлиқ һәр хил диний китаблар вә бәлгиләр пүтүнләй йиғивелинип көйдүрүлди. Ана тилда тәлим елиш чәкләнди. Өсмүрлиримизни хитайлаштуруш үчүн мәҗбури ятақлиқ мәктәпләргә йиғивалди. Шәрқий түркистанға қанунсиз хитай көчмәнлирини йәрләштүрүш давам қиливатиду. Уйғур яш қиз-оғуллар қара ишчи сүпитидә хитайниң ички районлириға йөткәлмәктә. Үч йилдин буян шәрқий түркистанниң омумий җәһәттин вәтән ичи вә сиртиға саяһәт қилиш пүтүнләй чәкләнди.»

Һидайәтулла оғузхан сөзидә йәнә пүткүл дуня җамаитини бирликтә хитайни байқут қилишқа чақириқ қилди.

Һидайәтулла оғузхан баянатиниң ахирида «5-июл үрүмчи вәқәси» дә шеһит болғанларни әсләп мундақ деди: «2009-йилидики ‹5-июл үрүмчи қәтлиами' ни онутмидуқ, буниңдин кейинму һәргиз унутмаймиз. Үрүмчи қәтлиамида шеһит болған вә шәрқий түркситандики азадлиқ көрүши йолида шеһит болған пүткүл қәһриманлиримизни миннәтдарлиқ билән әсләймиз. Уларға аллаһтин рәһмәт тиләймиз. ятқан йери җәннәттә болсун!»

Паалийәттә сөз қилған әйса йүсүп алиптекин вәхпиниң рәиси доктор өмәр қул, «5-июл үрүмчи вәқәси» тоғрисида тохтилип мундақ деди: «хитай 11 йил илгири үрүмчидә қанлиқ қирғинчилиқ елип берип дөләт террорлуқи йүргүзди. Мән бир тарихчи болуш сүпитим билән шуни дийәләймәки, дуняда шәрқий түркситанда һазир йүз бериватқан зулумға охшаш һеч бир зулум йүз берип бақмиди. Шәрқий түркистанда хитай ишкәнҗиси вә зулумлири адәттики әһвалға айланди. Өсмүрләр хитайлаштурушқа мәҗбурланди, иззәт-абруй, иппәт-нумус аяғ асти қилинди. Бүгүн хитай дуня үчүн бүйүк тәһдит болуп оттуриға чиқти. Бу җәһәттә шәрқий түркистан хитайниң дуняға кеңәймичилик қилишини тосуйдиған тәбиий қәлә һесаблиниду. Шәрқий түркситандин ибарәт бу қәлә йоқалса, пүткүл дуня хәвп астида қалиду. Шуниң үчүн һазирдин башлап түркийә қатарлиқ дөләтләр тәдбир алмиса, кәлгүсидә пакистан, бирма вә башқа африқа өлкилиригә охшаш хитай тәһтиди астида қалиду.»

Паалийәттә сөз қилған җамаәт әрбаби абдулқадир япчан әпәнди уйғурларниң зулумға учраштики түп сәвәбниң хитайниң шәрқий түркистанни ишғал қиливалғанлиқи вә ишғал қиливалған бу җуғрапийәни әбәдий өзиниң бир қисми қиливелиш үчүн қолидин келидиған дөләт терорлуқиниң һәммисини елип бериватқанлиқини билдүрди.

У йәнә шәрқий түркистан күришиниң түп мәқсити тупрақ күриши икәнликини тәкитләп өтти.

Бу паалийәттә туғқанлири хитайниң җаза лагерлириға қамалған бир қисим аялларму сөз қилип, хитайға болған наразилиқини ипадиләшти.

Шәрқий түркистан нузум вә аилә җәмийитиниң рәиси мунәввәр өзуйғур ханим сөз қилип, үрүмчи қирғинчилиқида зулумға учриған аялларни әсләп өтти.

Биз бу һәқтә пикир қарашлирини елиш үчүн уйғур мәдәнийәт көргәзмисигә қәдәм тәшрип қилған бир қисим зиярәтчиләр билән сөһбәт елип бардуқ.

Бу көргәзмини зиярәт қилған шәрқий түркистан өлималар бирликиниң рәис вәкили мәхмутҗан дамоллам үрүмчи вәқәси тоғрисидики көз-қарашлирини оттуриға қоюп өтти. У уйғурлар тонуштурулған бу мәдәнийәт көргәзмисиниң түркийә җамаитигә уйғурларни тонуштурушта муһим әһмийәткә игә икәнликини тәкитләп өтти.

Мәдәнийәт көргәзмисини зиярәт қилған истанбулдики велиспитчиләр кулубиниң баянатчиси әкрәм қубулай қарадеңиз әпәнди узиниң уйғурларни дәстәкләш үчүн үскүдәр мәйданидин көк байрақларни көтүргән һалда 11 сәпдиши билән 11 киломтер йол йүрүп, үрүмчи қәтлиаминиң 11-йиллиқи мунасивити билән сарачхана мәйданида ечилған үрүмчи вәқәси фото сүрәт вә уйғур мәдәнийәт көргәзмисигә велисипит билән кәлгәнликини билдүрди.

Әкрәм қубулай әпәнди бу һәқтә пикир баян қилип мундақ деди: «рәсим көргәзмисидә үрүмчи қәтлиамиға алақидар қанлиқ сүрәтләрни көрдуқ. Илгири һеч көрүп бақимиған сүрәтләрни көрдуқ, әслидә бу сүрәтләр шәрқий түркистанда зулум йоқлуқини дава қиливатқан бәзи гуруппилар вә кишиләргә берилгән әң яхши испатлиқ җаваб иди. Зулумни ипадилигән сүрәтләр виҗданимизни ечиндурсиму, у йәрдики зулум тоғрисида мәлумат бәргән болди. Бу сүрәтләр бәк муһим иди. Биз велиспитчиләр кулуби болуш сүпитимиз билән һәр заман һәр йәрдә шәрқий түркистанда зулум болуватқанлиқини вә шәрқий түркистан хәлқиниң ялғуз әмәсликини, уларниң йенида икәнликимизни көрситишкә тиришчанлиқ қилимиз.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт