Канаданиң торонто, монтериял, ванковер, калгарий қатарлиқ 4 шәһридә "5-июл қирғинчилиқи" хатирләнди

Мухбиримиз әркин
2021-07-07
Share
Kanada-Birleshme-Namayish-2018-01.jpg Канадада өткүзүлгән хитайға қарши бирләшмә намайиштин бир көрүнүш.
RFA/Mehriban

Чәт әлдики уйғурлар үрүмчи "5-июл қирғинчилиқи" ниң 12 йиллиқ хатирә күнидә һәр хил паалийәтләрни өткүзүп, дуняни зил-зилиға салған бу вәқәдә өлгән, тутқун қилинған, из-дерәксиз йоқалған уйғурларни хатирлиди. Канададики уйғурларму бу қирғинчилиқниң 12 йиллиқини алаһидә шәкилдә хатирлигән.

Шу күни бир уйғур паалийәтчи канаданиң торонто шәһридин пайтәхт оттаваға қарап 15 күнлүк пиядә марафон йүрүши башлиған, шундақла торонто, калгарий, монтериял, ванковер шәһәрлиридә намайиш өткүзүлүп, "5-июл қирғинчилиқи" ниң қурбанлириға адаләт тәләп қилған. Канада һөкүмитини 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабисини байқут қилишқа чақирған.

Бу паалийәтни уюштурған "канада шәрқий түкистан җәмийити" ниң рәиси туйғун абдувәлиниң билдүрүшичә, торонто шәһридики намайишта тәхминән 300 дәк киши шәһәрлик һөкүмәт ‍алдиға йиғилип, бу йәрдин канада мәмликәтлик олимпик комитетиға йүрүш қилған.

У 7-июл бу һәқтики зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: "канада шәрқий түркистан җәмийитиниң орунлаштурушида торонту, ванковер, калгарий, монтериял қатарлиқ төт шәһәрдә намайиш болди. Торонтуда тәхминән 300 гә йеқин уйғурниң қатнишиши билән шәһәрлик һөкүмәтниң алдида башлинип, олимпик комитетиниң бинаси алдиди ахирлашти."

Туйғун абдувәлиниң ейтишичә, бу қетимқи намайишниң мәқсити "5-июл қирғинчилиқи" ни хатирләш билән бир вақитта йәнә бу қирғинчилиқта мәсулийити бар хитай әмәлдарлирини сотқа тартишни тәләп қилиш, канада һөкүмитини бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини байқут қилишқа, шундақла канада парламентиниң уйғур "ирқий қирғинчилиқи" ға даир қарарини әмилиләштүрүшкә чақириш икән.

Торронтудики намайишта канада шәрқий түркистан җәмийитиниң һәйәт әзаси билал малик уйғур торонтудин канада пайтәхти оттаваға қарап 15 күнлик пиядә марафон йүрүши башлиған. Униң марафон йүрүши бүгүн 4-күнигә қәдәм қойған болуп, у һазир канаданиң велкам дегән йеригә кәлгән. Билал малик уйғур 7-июн зияритимизни қобул қилип, өзиниң һазирқи сәпәр әһвалини тонуштурди.

Униң ‍ейтишичә, у өзиниң 15 күнлүк мәзкур марафон сәпиригә икки мәқсәтни көзләп чиққан. Билал малик уйғур бу мәқсәтниң бириниң канада һөкүмитигә, йәнә бириниң уйғур яшлириға қаритилғанлиқини билдүрди.

Бу қетимқи намайиш вә марафон йүрүши канада парламентиниң кеңәш палатаси уйғур ‍ирқий қирғинчилиқини етирап қилиш тоғрисидики бир қарар лайиһәсини рәт қилған мәзгилдә елип берилди. Қарар лайиһәсиниң рәт қилиниши канададики уйғурларниң наразилиқини қозғиған.

Канада кеңәш палатаси ‍өткән һәптә мәзкур қарар лайиһәсини интайин аз бир пәрқ билән рәт қилған. Қарар лайиһәси 33 әзаниң қарши биләт ташлиши, 27 әзаниң қоллиши, 13 әзаниң биләт ташлаштин ваз кечиши, 17 әзаниң биләт ташлашқа қатнашмаслиқидәк назук вәзийәттә рәт қилинған.

Билал малик уйғурниң билдүрүшичә, нөвәттә канада шәрқий түркистан җәмийити 19-июл күни оттавада чоң көләмлик намайиш уюштуруп, уни күтүвелишни пиланлимақта ‍икән. У 19-июл ‍оттавада елип берилидиған паалийәтләрниң бири кеңәш палатасиниң қарариға наразилиқ билдүрүш болидиғанлиқини билдүрди.

Мәлум болушичә, канада кеңәш палатасиниң қарар лайиһәсиниң рәт қилинишида канада кеңәш палатасиниң хитай миллитидин болған әзаси ху йүәнбав һалқилиқ рол ойниған. У қарар лайиһәси авазға қоюлушниң ‍алдида сөз қилип, канаданиң бурун йәрлик хәқләрниму кәмситкәнлики, шуңа хитай даирилириниң уйғурларға "зиянкәшлик қилишини тәнқидләш салаһийити йоқлиқи" ни илгири сүргән. Буниң алдида хитай һөкүмитиму б д т да ху йүәнбавға охшаш канаданиң йәрлик хәлқләрни әзгәнлики, б д т ниң канадада тәкшүрүш елип беришини тәләп қилған.

Бирақ канада баш министири трудео хитайға дәрһал ‍инкас қайтуруп, канаданиң ‍өтмүштики хаталиқини етирап қилидиғанлиқи, униң "қайта яришиш комитети" қуруп, бу хаталиқини түзүтүшкә киришкәнлики, бирақ хитайниң уйғурларға қарита садир қилған җинайәтлирини етирап қилишниму рәт қиливатқанлиқини билдүргән иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт