Kanadaning toronto, montériyal, wankowér, kalgariy qatarliq 4 shehride "5-Iyul qirghinchiliqi" xatirlendi

Muxbirimiz erkin
2021-07-07
Share
Kanada-Birleshme-Namayish-2018-01.jpg Kanadada ötküzülgen xitaygha qarshi birleshme namayishtin bir körünüsh.
RFA/Mehriban

Chet eldiki Uyghurlar ürümchi "5-Iyul qirghinchiliqi" ning 12 yilliq xatire künide her xil pa'aliyetlerni ötküzüp, dunyani zil-ziligha salghan bu weqede ölgen, tutqun qilin'ghan, iz-déreksiz yoqalghan Uyghurlarni xatirlidi. Kanadadiki Uyghurlarmu bu qirghinchiliqning 12 yilliqini alahide shekilde xatirligen.

Shu küni bir Uyghur pa'aliyetchi kanadaning toronto shehridin paytext ottawagha qarap 15 künlük piyade marafon yürüshi bashlighan, shundaqla toronto, kalgariy, montériyal, wankowér sheherliride namayish ötküzülüp, "5-Iyul qirghinchiliqi" ning qurbanlirigha adalet telep qilghan. Kanada hökümitini 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabisini bayqut qilishqa chaqirghan.

Bu pa'aliyetni uyushturghan "Kanada sherqiy tükistan jemiyiti" ning re'isi tuyghun abduwelining bildürüshiche, toronto shehridiki namayishta texminen 300 dek kishi sheherlik hökümet ‍aldigha yighilip, bu yerdin kanada memliketlik olimpik komitétigha yürüsh qilghan.

U 7-iyul bu heqtiki ziyaritimizni qobul qilip, mundaq dédi: "Kanada sherqiy türkistan jem'iyitining orunlashturushida torontu, wankowér, kalgariy, montériyal qatarliq töt sheherde namayish boldi. Torontuda texminen 300 ge yéqin Uyghurning qatnishishi bilen sheherlik hökümetning aldida bashlinip, olimpik komitétining binasi aldidi axirlashti."

Tuyghun abduwelining éytishiche, bu qétimqi namayishning meqsiti "5-Iyul qirghinchiliqi" ni xatirlesh bilen bir waqitta yene bu qirghinchiliqta mes'uliyiti bar xitay emeldarlirini sotqa tartishni telep qilish, kanada hökümitini béyjing qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilishqa, shundaqla kanada parlaméntining Uyghur "Irqiy qirghinchiliqi" gha da'ir qararini emilileshtürüshke chaqirish iken.

Torrontudiki namayishta kanada sherqiy türkistan jem'iyitining hey'et ezasi bilal malik Uyghur torontudin kanada paytexti ottawagha qarap 15 künlik piyade marafon yürüshi bashlighan. Uning marafon yürüshi bügün 4-künige qedem qoyghan bolup, u hazir kanadaning wélkam dégen yérige kelgen. Bilal malik Uyghur 7-iyun ziyaritimizni qobul qilip, özining hazirqi seper ehwalini tonushturdi.

Uning ‍éytishiche, u özining 15 künlük mezkur marafon sepirige ikki meqsetni közlep chiqqan. Bilal malik Uyghur bu meqsetning birining kanada hökümitige, yene birining Uyghur yashlirigha qaritilghanliqini bildürdi.

Bu qétimqi namayish we marafon yürüshi kanada parlaméntining kéngesh palatasi Uyghur ‍irqiy qirghinchiliqini étirap qilish toghrisidiki bir qarar layihesini ret qilghan mezgilde élip bérildi. Qarar layihesining ret qilinishi kanadadiki Uyghurlarning naraziliqini qozghighan.

Kanada kéngesh palatasi ‍ötken hepte mezkur qarar layihesini intayin az bir perq bilen ret qilghan. Qarar layihesi 33 ezaning qarshi bilet tashlishi, 27 ezaning qollishi, 13 ezaning bilet tashlashtin waz kéchishi, 17 ezaning bilet tashlashqa qatnashmasliqidek nazuk weziyette ret qilin'ghan.

Bilal malik Uyghurning bildürüshiche, nöwette kanada sherqiy türkistan jem'iyiti 19-iyul küni ottawada chong kölemlik namayish uyushturup, uni kütüwélishni pilanlimaqta ‍iken. U 19-iyul ‍ottawada élip bérilidighan pa'aliyetlerning biri kéngesh palatasining qararigha naraziliq bildürüsh bolidighanliqini bildürdi.

Melum bolushiche, kanada kéngesh palatasining qarar layihesining ret qilinishida kanada kéngesh palatasining xitay millitidin bolghan ezasi xu yüenbaw halqiliq rol oynighan. U qarar layihesi awazgha qoyulushning ‍aldida söz qilip, kanadaning burun yerlik xeqlernimu kemsitkenliki, shunga xitay da'irilirining Uyghurlargha "Ziyankeshlik qilishini tenqidlesh salahiyiti yoqliqi" ni ilgiri sürgen. Buning aldida xitay hökümitimu b d t da xu yüenbawgha oxshash kanadaning yerlik xelqlerni ezgenliki, b d t ning kanadada tekshürüsh élip bérishini telep qilghan.

Biraq kanada bash ministiri trudé'o xitaygha derhal ‍inkas qayturup, kanadaning ‍ötmüshtiki xataliqini étirap qilidighanliqi, uning "Qayta yarishish komitéti" qurup, bu xataliqini tüzütüshke kirishkenliki, biraq xitayning Uyghurlargha qarita sadir qilghan jinayetlirini étirap qilishnimu ret qiliwatqanliqini bildürgen idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet