Amérika Uyghurliri "5-Iyul weqesi" ning 9 yilliq xatiriside namayish ötküzdi

Muxbirimiz eziz
2018-07-05
Élxet
Pikir
Share
Print
"5-Iyul weqesi"xatiriside washin'gton shehridiki xitay elchixanisi aldida ötküzülgen namayishtin bir körünüsh
"5-Iyul weqesi"xatiriside washin'gton shehridiki xitay elchixanisi aldida ötküzülgen namayishtin bir körünüsh
Photo: RFA

Her yili "5-Iyul" küni weten ichi we sirtidiki Uyghurlargha zor paji'elik bir künni eslitidu. Buningdin toqquz yil ilgiriki 2009-yili  5-iyul künide ürümchidiki Uyghur yashliri kochigha chiqip namayish qilghan idi. Ular shuningdin ilgirirek gu'angdong ölkisining shawgu'en shehridiki Uyghur ishchilirining "Minglighan xitay ahalisining kolliktip hujumida tayaq yégenliki we az dégendimu on nechche Uyghur yashning tayaqtin ölüp ketkenliki" heqqidiki xewerdin narazi bolup, hökümettin bu heqte chüshenche bérishni telep qilghan idi. Tinch shekildiki namayish bashlinip uzun ötmey xitay qoralliq saqchiliri bilen Uyghur yashliri otturisida toqunush bashlan'ghan, bir qisim yashlar qolgha élin'ghan. Axirida bolsa xitay qoralliq küchlirining qarangghu chüshkende pütün tok yolini ksip tashlap, Uyghur yashlirini qirghin qilghanliqi heqqidiki melumatlar otturigha chiqqan.

Halbuki, shu qétimliq weqedin kéyin minglighan Uyghur yashlirining qolgha élin'ghanliqi, nechche onlighan yashlargha ölüm jazasi bérilgenliki, yene yüzligen Uyghur yashlirining iz-déreksiz ghayip bolghanliqi heqqide shahitlar we bashqa menbeler köpligen uchurlarni yetküzgen. Emma xitay hökümiti ta hazirgha qeder shu qétimliq weqening eyni ehwalini élan qilghini yoq. Chet'eldiki herqandaq teshkilatning bu heqtiki musteqil tekshürishigimu ruxset bergini yoq. Eksiche, ular izchil halda "Ürümchidiki bir top zorawan küchlerning ijtima'iy tertipni buzmaqchi bolghanliqi, özlirining tégishlik tertipni qoghdighanliqi" heqqide wez éytip kelmekte.

Shuningdin buyan muhajirettiki Uyghurlar her yili mushu künde oxshash bolmighan pa'aliyetler arqiliq shu qétimliq tiragédiyede hayatidin ayrilghan, ghayip bolghan we türmilerge mehkum qilin'ghan kishilerni xatirileshni dawam qilmaqta. Shu qatarda bu yilmu amérikining paytexti washin'gton shehri we uning etrapidiki wirjiniye, mariyland qatarliq shitatlarda olturushluq Uyghur jama'iti amérika Uyghur birleshmisining biwaste teshkillishi bilen washin'gton shehridiki xitay bash elchixanisi aldigha toplinip naraziliq namayishi ötküzdi.

Namayish bashlinish aldida Uyghur kishilik hoquq qurulushining xadimi zubeyre shemsidin xanim ayrim ziyaritimizni qobul qilip, bu qétimqi namayish heqqide qisqiche chüshenche berdi.

Bügünki namayishni teshkilligen amérika Uyghur birleshmisining re'isi élshat hesen bolsa bu qétimqi namayishning néme üchün muhimliqi heqqide sorighan so'alimizgha jawab bérip, nöwettiki weziyette muhajirettiki Uyghurlar üchün buning öz ehwalini tashqi dunyagha anglitishtiki bir muhim waste ikenlikini bildürdi.

5-Iyul küni chüshtin kéyin sa'et ikkide bashlan'ghan namayishta Uyghur jama'iti her yilqidek aldi bilen "Sherqiy türkistan marshi" gha hörmet bildürdi.

Shuningdin kéyin dunya Uyghur qurultiyining aliy rehbiri rabiye qadir xanim söz qilip, xitay hakimiyitining "5-Iyul weqesi" din buyan bashlan'ghan Uyghurlarni basturush siyasitining omumi ehwali heqqide chüshenche berdi.

Arqidin amérika Uyghur birleshmisining re'isi élshat hesen mikrofonni élip, bügünki namayishqa qatnashqan yashlarning birqismigha "5-Iyul weqesi" heqqide qisqiche chüshenche bérip ötti.

Nutuqlardin kéyin namayishqa kelgen Uyghurlar xitay hökümitige qarshi ghezeplik sho'ar sadaliri bilen elchixana boshluqini lerzige keltürdi.

Bu jeryanda d u q ning aliy rehbiri rabiye qadir xanim "5-Iyul weqesi" ning toqquz yilliqi munasiwiti bilen wetendiki Uyghurlargha yürek sözlirini ipadilep, Uyghur dawasining choqum ghelibe qilidighanliqigha bolghan ishenchni yoqatmasliq lazimliqini tekitlidi.

Bir sa'etlik sho'ar towlashtin kéyin namayishchilar Uyghur diyarining ehwali eks ettürülgen plakatlar we ay-yultuzluq kök bayraqlarni kötürginiche, washin'gton shehridiki awat jaylardin bolghan dupont aylanmisigha yürüsh qildi.

Toluq bet