"Heqiqet we insaniyetning sadasi" namliq yighinida yehudiylar bilen Uyghurlarning ortaq küresh qilishi tekitlendi

Muxbirimiz irade
2021-11-11
Share
yehudiy-natsiy-lager.jpg "Yehudiy qirghinchiliqini xatirilesh" künide yehudiy doppisi kiygen bir kishining ashwétiz lagérining aldida turghan körünüshi. 2020-Yili 27-yanwar, polsha.
AP

-Noyabir küni amérikaning nyu-york shehiride "Yehudiy qirghinchiliqi heqqidiki chüshenchini chongqurlashturush we ma'arip terbiyesini qollash 2-nöwetlik xatirilesh mukapati kechlik ziyapiti" ötküzülgen. Mezkur ziyapetni nyu-yorktiki yehudiy organliridin "Heqiqet we insaniyetning sadasi" namliq teshkilat teshkilligen.

Yehudiy qirghinchiliqining shahiti hem shundaqla tonulghan irqiy qirghinchiliqqa qarshi turush pa'aliyetchisi, nobél mukapati sahibi éli wiyselning xatirisige atap qilin'ghan bu yilliq mukapat ziyapitige amérika siyaset sahesidin we yehudiy organliridin nopuzluq shexsler qatnashqan.

Mezkur ziyapetni teshkilligüchi organ bolghan "Heqiqet we insaniyet sadasi" teshkilatining mu'awin bashliqi glen lendow ependi ziyaritimizni qobul qilip, özlirining teshkilati we bu qétimliq xatirilesh mukapati ziyapitining meqsitining insanlar arisidiki her türlük öchmenliklerge qarshi turush we yash-ösmürlerni bu heqte terbiyelesh ikenlikini éytti.

U mundaq dédi: "Irqiy qirghinchiliqning hemmisi oxshash endizilerge ige. Mesilen, ziyankeshlikke uchrighuchi guruppa qanuniysizlashturulidu, andin ular insasizlashturulidu we axirida yoqitilidu. Chünki bundaq qilghanda héchkimning kari bolmaydu. Tarixqa qarighan chéghingizda pütun irqiy qirghinchiliq weqelirining oxshash jeryanlardin ötkenlikini körisiz. Mesilen, yehudiy qirghinchiliqini élip éytsaq, eyni chaghdiki gérman hökümiti yehudiy, sigan qatarliq gérman bolmighan milletler heqqide 'bular da'im jinayet ötküzidu, ular gérmaniye iqtisadigha ziyan séliwatidu' dégen teshwiqatlarni qilip, bu guruppilarni qanunsizlashturghan, andin bu tereqqiy qilip 'bu kishiler bizge oxshimaydu, bularning biz bilen yashash hoquqi, qoghdilish hoquq yoq, bular normal insan emes' dégen yerge apirip, ularni kishiler nezeride insaniyliqtin chiqarghan. Eng axirida yoqitish üchün heriketke ötken. Mana bu sewebtin eyni chaghda 90 pirsent gérman xelqi natsistlar hökümitining yehudiylargha qaratqan qirghinchiliqini qollighan. Bügün sherqiy türkistandimu jaza lagérliri quruldi. Bular hemmisi oxshash jeryan'gha ige."

U yene bu organning meqsitining yash ewladlargha bu heqte sisitémiliq ma'arip terbiyesi bérish ikebnlikini tekitlep, mundaq dédi: "Bizning meqsitimiz amérikadiki mekteplerde yash-ösmürlerge irqiy qirghinchiliq heqqide toghra we birlikke kelgen ma'arip terbiyesi bérishni qolgha keltürüsh. Chünki balilargha toghra terbiye bérilgendila, ular kélechekte yuqiriqidek teshwiqatlarni anglighinida buning irqiy qirghinchiliqni keltürüp chiqiridighan öchmenlikning endiziliri ikenlikini bayqiyalaydu we uninggha qarshi turalaydu. Shunga biz bu terbiyeni hel qilghuch ehmiyetke ige dep qaraymiz."

Glen lendow ependining éytishiche, 10-noyabir künidiki bu xatire ziyapitige tonulghan yehudiy qirghinchiliqi shahiti we kishilik hoquq pa'aliyetchisi éli wésélning qizi we oghli, isra'iliyening nyu-yorktiki bash konsuli asaf zamir, yehudiy qirghinchiliqi shahiti martin bilch, amérika dölet mejlisi ezasi we shundaqla amérikadiki yehudiy qirghinchiliqi ma'aripini kéngeytish üchün teyyarlan'ghan qanun layihesining qollighuchisi karolin malonéy xanim, nyu-york sheherlik kéngesh palataning ezasi anna kaplan qatarliqlar bilen birlikte yene sherqiy türkistan milliy oyghinish herikitining qurghuchisi salih xudayar qatarliq kishiler teklip qilin'ghan.

Glen lendow bu heqte mundaq deydu: "Biz salih xudayarni teklip qilish arqiliq bügün Uyghurlargha zadi néme boluwatqanliqini birinchi éghizdin biwaste anglashni ümid qilduq we Uyghurlar bügün duch kéliwatqanlar bilen eyni chaghda yehudiylarning béshigha kelgen qismetler arisida nahayiti chong oxshashliq barliqini angliduq. Bu biz üchün intayin muhim. Chünki biz shundila néme qilishimiz kéreklikini, Uyghurlargha qandaq yardem qilalaydighanliqimizni, kishilerning éngini qandaq östüreleydighanliqimizni we bir-birimizge qandaq yardem qilalaydighanliqimizni bileleymiz. Salih xudayarning anglatqanliridin biz 'qayta tekrarlanmaydu' déyilgenlerning bügün tekrarliniwatqanliqini chüshenduq. Biz buninggha yol qoysaq qet'iy bolmaydu."

Salih xudayarmu bügün radiyomizning ziyaritini qobul qilip, nyu-yorkta échilghan yighinda yehudiy qirghinchiliqigha oxshash zor qirghinchiliqning Uyghurlarda qayta tekrarlanmasliqi üchün heriket qilish lazimliqi tekitlen'genlikini éytti.

9-Noyabir küni amérikadiki nopuzluq organlardin "Yehudiy qirghinchiliqi xatire muziyi" ning irqiy qirghinchiliqning aldini élish tetqiqat merkizi Uyghurlar toghrisida mexsus doklat élan qilghan we toplan'ghan pakitlar asasida xitay hökümitining Uyghurlargha irqiy qirghinchiliq yürgüziwatqan bolushi mumkinlikini, Uyghurlargha qaritiliwatqan insaniyetke qarshi jinayetning kölimi we derijisining ilgirikidinmu kücheygenlikini bildürgen idi.

Glen lendow ependi sözide özlirining meydaniningmu yuqiriqi merkez bilen oxshash ikenlikini tekitlesh bilen birge, amérika hökümiti we bashqa gherb hökümetlirini yenimu köp heriket qollinishqa chaqirdi. U mundaq dédi:

"Dunyaning herqaysi jayliridiki hökümetlerning toghra ishni qilish, bu xataliqni tüzitish mes'uliyiti bar. Ular tarixtiki wehshiylikning tekrarlinishigha yol qoymasliqi kérek. Ular bügün Uyghurlarning béshigha kéliwatqan bu zulumlar téximu wehshiylishishtin ilgiri uni toxtitishi kérek. Shunga biz Uyghurlar we yehudiylarning mürini-mürige tirep birlikte heriket qilishini bek muhim dep qaraymiz."

Salih xudayarmu sözide amérikadiki yehudiylarning Uyghurlargha qiliwatqan yardemlirining zor ehmiyetke ige ikenlikini tekitlesh bilen birge, amérika hökümitini, amérika dölet mejlisini 'qayta tekrarlanmaydu' dégen wedisi boyiche heriket qilishqa, Uyghurlar üchün zörür bolghan qedemlerni derhal élishqa chaqirdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet