Afghanistan puqrasi abdughopur abduréshit ghuljada lagérgha qamalghan

Muxbirimiz méhriban
2020-10-14
Share
abdughopur-abdureshit-lager.jpg Amérikaning wirginiye shtatida yashaydighan xurshide hesen xanim afghanistanda tughulghan jiyen oghli abdughopur abduréshitning resimini kötürüp, guwahliq bermekte. 2020-Yili öktebir.
RFA

2017-Yili Uyghur diyarida bashlan'ghan Uyghurlarni keng kölemde tutqun qilip lagérgha qamash dolqunida, ötken esirning 80-yillirining axirida afghanistanda yüz bergen ichki urush sewebidin, 1990-yili 3 yéshida ata-anisi bilen birlikte, ana yurti ghuljagha qaytip ketken afghanistan puqrasi abdughopur abduréshitningmu lagérgha qamalghanliqi yéqinda uning chet'eldiki tughqanliri teripidin ashkarilandi.

Amérikaning wirginiye shtatida yashaydighan Uyghur ahaliliridin biri xurshide hesen xanimning bildürüshiche, u bu yil türkiye ziyariti mezgilide, ghuljidin türkiyege kelgen arapat yadikar isimlik yashtin, ghuljada kompyutér dukini achqan jiyen oghli abdughopur abduréshitning 2017-yili lagérgha qamalghanliq uchurini alghan. Shu mezgilde yene akisining ayali aynisaxan ekberningmu 2020-yil béshida ghuljada tuyuqsiz wapat bolghanliq uchurini alghan.

Xurshide xanimning bildürüshiche, 1988-yili afghanistanning kabul shehiride tughulghan abdughopur abduréshit uning süt bérip émitken oghli sanilidiken. Xurshide xanimning bayanidin melum bolushiche u we akisi abduréshit hesen a'ilisi 1970-yilliri afghanistanning puqraliq salahiyiti bilen ghuljidin afghanistan'gha ketken. Emma 1980-yillarning axiri afghanistanda partlighan ichki urush sewebidin, afghanistan puqraliqidiki xurshide hesen we uning akisi abduréshit hesen 1989-we 1990-yili ilgiri kéyin bolup, ana yurti ghuljagha yene qaytqan. Ular b d t ning béyjingdiki musapirlar ishxanisi arqiliq, xitayda uzun mezgil turush ruxsitige ériship, ghuljada olturaqliship qalghan.

1997-Yili ghuljada yüz bergen 5-féwral ghulja weqesidin kéyin, xurshide xanim a'ilisi ghuljada dawamliq turushning bixeter emeslikini hés qilghan. Ular afghanistan puqraliqi salahiyiti bilen awwal ottura asiya jumhuriyetlirige chiqqan. Kéyin u a'ilisi bilen amérikigha kélip yerleshken. Emma uning akisi abduréshit hesen a'ilisi dawamliq ghuljada qélip yashash yolini tallighan. 2009-Yili ürümchide yüz bergen "5-Iyul weqesi" din kéyin, akisining telipi bilen, xurshide xanim ghuljadiki akisi bilen bolghan normal alaqisini üzgen. Halbuki 2017-yili bashlan'ghan Uyghurlarni keng-kölemde tutqun qilip, lagérgha qamash bashlan'ghandin kéyin, xurshide xanimning ghuljadiki barliq tughqanliri bilen bolghan alaqisi pütünley üzülgeniken.

Téximu ilgirilep éniqlash netijiside, ghuljada lagérgha qamalghan abdughopur abduréshitning türkiyege oqushqa chiqip, yerliship qalghan akisi abdulétip abduréshit bilen alaqileshtuq.

Abdulétip abduréshit inisi abdughopur abduréshitning lagérgha qamalghanliq xewirini anglighandin kéyin, türkiye hökümiti we türkiyediki xitay elchixanisi arqiliq inisining dérikini qilghan.

Uning bildürüshiche, u 2020-yili 5-ay mezgilide türkiyening béyjingdiki elchixanisi, xitayning türkiyening enqere we istanbul sheherliridiki elchixana, konsulxanilirigha élxet yazghan. 2020-Yili 7-ayda xitayning istanbuldiki konsulxanisidin "Abdughopur abduréshit junggoning munasiwetlik qanun belgilimilirige xilapliq qilghini üchün, tutqun qilin'ghan. Salametliki yaxshi" dégen uchur kelgen. Emma xette inisining xitay qanunining qaysi maddisigha xilapliq qilghanliqi, uninggha qandaq jaza bérilgenliki we qeyerge qamalghanliqi heqqide bashqa melumat bérilmigen.

Abdulétipning bildürüshiche, u xitayning enqerediki we istanbuldiki konsulxanilirigha inisining xitayning qaysi qanun nizamlirigha xilapliq qilghanliqini sürüshtürüp tekrar xet yazghan, emma 2020-yili 10-aygha qeder xitay tereptin yéngi jawabqa érishelmigen.

Halbuki abdughopur abduréshitning amérikadiki kichik apisi xurshide xanimning tekitlishiche, xitay da'irilirining özining normal tijariti bilen ghuljada tinch hayat kechürüshke tirishiwatqan jiyen oghli abdughopurni tutqun qilishigha uning Uyghur bolushidin bashqa gunahi yoq iken. Akisining ayali-yenggisi aynisa ekber xanimning waqitsiz wapatighimu oghlining lagérgha qamilishidek éghir qismetke bolghan azab seweb bolghan déyishke bolidiken.

Abdulétip yene ata-anisi we inisi abdughopurni öz ichige alghan bu a'ilidiki 7 jan hemmeylenning esli afghanistan puqrasi ikenlikini bildürdi.

Uning bildürüshiche, ular 1990-yili afghanistandiki urush weyranchiliqidin qéchip, ghuljagha qaytqan. 1995-Yilgha qeder her yili wiza yéngilap turushqa mejbur bolghan. 1995-Yildin kéyin xitayning muhajirlar siyasiti boyiche, xitayda menggülük turush hoquqigha érishken. Kéyinki yillarda afghanistanda üzlüksiz dawamlashqan turaqsiz weziyet sewebidin, ularning qolida afghanistan puqraliqigha a'it ispatlar bar bolsimu, qayta yéngilash imkaniyiti bolmighan. U inisining lagérgha qamalghanliq xewirini alghandin kéyin, afghanistanning türkiyede turushluq elchixanisigha téléfon qilip, inisining afghanistan puqraliri behrimen bolushqa tégishlik hoquqliri heqqide téléfon arqiliq sözleshken. Emma u bu urunushlirining hazirche éniq netijisi chiqmighanliqini bildürdi.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.