Атақлиқ нахшичи бунямин ақсүнгүр: «абдурәһим һейт билән өткүзүлгән сөһбәт бир тиятир»

2019-07-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Айдинлиқ гезити» ниң мухбириниң тонулған уйғур сәнәткар абдуреһим һейт билән өткүзгән сөһбити һәққидики хәвәр. 2019-Йили 26-июл. Түркийә.
«Айдинлиқ гезити» ниң мухбириниң тонулған уйғур сәнәткар абдуреһим һейт билән өткүзгән сөһбити һәққидики хәвәр. 2019-Йили 26-июл. Түркийә.
Photo: RFA

Хитай һөкүмити йеқиндин буян чәтәлләрдики коммунист идийәсидики партийә, гуруһ вә ахбарат органлири арқилиқ өз қилмишлирини йошурушқа тиришмақта.

25-Июл күни түркийәдики «айдинлиқ гезити» билән ода телевизийәсидә «айдинлиқ гезити» ниң мухбириниң тонулған уйғур сәнәткар абдуреһим һейт билән өткүзгән сөһбити елан қилинди. 

«Айдинлиқ гезитиниң мухбири өлтүрүлгәнлики илгири сүрүлгән мәшһур уйғур нахшичиси абдурәһим һейт билән көрүшти» мавзулуқ бу видийолуқ хәвәрдә абдурәһим һейтниң илгири хитай түрмисидә өлтүрүлгәнлик хәвири тарқалғанлиқи, бу хәвәрниң түркийә билән хитай оттурисида дипломатик кризис пәйда қилғанлиқи баян қилип өтүлгән.

Мәзкур хәвәрдә «айдинлиқ гезити» ниң мухбириниң абдуреһим һейт билән униң үрүмчидики өйидә көрүшкәнлики баян қилинған. Бу қисқа хәвәргә қошуп униң абдурәһим һейт билән елип барған сөһбәт синалғусиму қоюлған. 

Видийолуқ хәвәрдә «айдинлиқ гезити» ниң баш тәһрири тунч аққоч абдуреһим һейтни зиярәт қилиштики мәқсити һәққидә тохтилип мундақ дегән: «шинҗаң уйғур аптоном райониға 9 күнлүк зиярәт елип бардуқ. Хитай рәһбәрләргә абдурәһим һейтни зиярәт қилишимизниң әһмийитини аңлаттуқ. Абдуреһим һейт түркийәдә тонулған бир сәнәткар. Абдуреһим һейтниң өлтүрүлгәнлики тоғрисидики ялған хәвәр дуняға тарқалғандин кейин у тунҗи болуп бизниң зияритимизни қобул қилған болди.»

Арқидин абдуреһим һейтниң өйиниң көрүнүшлири көрситилгән. У 5 қәвәтлик бинаниң 5-қәвитидә аддий кичик 2 еғизлиқ өйдә туридикән. 5-6 Хитай «айдинлиқ гезити» ниң мәсули тунч аққоч әпәндини униң өйигә елип барған. Абдуреһим һейт 2015-йили 12-айдики әһвалиға қариғанда оруқлап кәткән болуп, мухбирниң соаллириға хитайчә җаваб бәргән. У мухбирниң соалиға хитайчә қилип мундақ җаваб бәргән: «түркләр билән уйғурлар оттурисида охшишидиған нуқтилар хели көп. Мән хитай билән түркийә оттурисидики мунасивәтниң интайин яхши болушини арзу қилимән. Икки дөләт хәлқи оттуридики бериш-келишләрниң көпийишини арзу қилимән.»

Абдурәһим һейт сөһбәт җәрянида түрк мухбирға өзиниң дөләтлик биринчи дәриҗилик сәнәтчи икәнликини, наһайити яхши турмуш көчүрүватқанлиқини, милләтләр оттурисидики иттипақлиқниң яхши икәнликини аңлатқан. 

Биз түркийәдики «айдинлиқ гезити» елан қилған хәвәр тоғрисидики көз-қаришини игиләш үчүн тонулған түрк сәнәтчи бунямин ақсүнгүр әпәнди билән сөһбәт елип бардуқ. У синалғу көрүнүшлирини көргәнликини, буниң бир тиятир икәнликиниң билинип туруватқанлиқини баян қилди. У мундақ деди: «хәвәрни көрдүм, у бир тиятир, әмма бизни хушал қилған иш абдуреһим һейтниң сақ-саламәт икәнликидур. Аңлишимчә, сәнубәр турсун ханимниму қоюп берилипту. Хәвәрдә абдуреһим һейт наһайити еһтият билән хитайчә сөзләпту, буни чүшинишкә болиду. У дегән дипломатик сиясий сөзләр муһим әмәс, биз үчүн муһим болғини униң саламәтликидур. Худа униңға узун өмүр ата қилсун. Чүнки абдуреһим һейт муһим бир сәнәткардур.»

Түркий милләтләрниң нахшилирини орундап даңқ чиқарған пешқәдәм сәнәткар бунямин ақсүнгүр әпәнди 2015-йили 9-айда үрүмчи, турпан, қәшқәр вә хотәнгә зиярәткә барғанда абдуреһим һейт билән көрүшкән. У абдуреһим һейтниң пикир әркинликигә игә әмәсликини, бир нәрсә дәп салса бешиға немиләрниң келидиғанлиқини билгәчкә диққәт билән сөзләйдиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «у хитайниң қандақ қилидиғанлиқини билгәчкә диққәт билән сөзлигән. Мән үрүмчидә көрүшкәндә мән биләнму интайин еһтиятчанлиқ иликидә сөзләшкән иди. Һазир техиму диққәт билән сөзләйдиған болуп кетипту.»

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған бурса шәһиридики улудағ университети түрк дуняси музика тәтқиқат институтиниң мудири доктор әрдәм өздәмир әпәнди абдуреһим һейтниң «наһайити яхши вә бәхтлик яшаватқанлиқи» илгири сүрүлгән телевизийә хәвирини көргәнликини, буниң униң каллисида көп соалларни пәйда қилғанлиқини баян қилди. У мундақ деди: «бу хәвәр кишиләрниң каллисида нурғун соалларни пәйда қилди. Мәсилән, уни яхши тонуйдиған кишиләр униң өзи дегәндәк раһәт әмәсликини, әмма өзини хушал көрситишкә тиришиватқанлиқини илгири сүрмәктә. Мәнму шундақ ойлаймән. Абдуреһим һейт ана тили уйғурчә билән сөзлимәй, хитай тилида тәстә гәп қипту, хитайдики милләтләр иттипақлиқини аңлитипту, хитай тәрҗиман чүшиниксиз қилип түркчигә тәрҗимә қилипту. У зориға күлүмсирәп олтурупту. Бу хитай дөлити тәрипидин сәһниләштүрүлгән бир тиятир дәп ойлаймән.»
Қиммәтлик радио аңлиғучилар, җаза лагерлири мәсилиси оттуриға чиққандин кейин хитай арқа-арқидин түрк һәйәтлирини хитайға тәклип қилип, хәлқарада уйғурлар тоғрисида чиқиватқан хәвәрләрниң ялған икәнликини, уйғурларниң бәхтлик яшаватқанлиқини көрситишкә урунмақта. 

Тонулған сәнәткар бунямин ақсүнгүр әпәнди хитайниң бу йол билән дуняни өзигә ишәндүрәлмәйдиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «хитай бәзи нәрсиләрни көрсәтмәйду. Әмма адәмләрниң көзи көр әмәс. Бәзи нәрсиләр мухбирларниңму көзигә челиқиду, каллисида соал пәйда қилиду. Хитайму аста-аста бу усулдин ваз кечиду дәп ойлаймән, чүнки технологийә тәрәққий қилған бүгүнки күндә буларни тосуп болғили болмайду дәп ойлаймән. Түркийәдә коммунист партийиниң идийисини яқлайдиған бәзи кишиләр, партийә вә ахбарат органлири бар, әмма буларниң сани көп әмәс, түрк хәлқи буларниң тәшвиқатиға ишәнмәйду.»
Қәһрәманмараштики сүтчү имам университети диний илимләр факултетиниң оқуғучиси ипархан уйғур ханим буни көргән вақтида өзигә әң тәсир қилған нәрсиниң абдуреһим һейитниң зорлап хитайчә гәп қилдурулуши болғанлиқини баян қилди. 

Ипархан уйғур ханим абдуреһим һейтниң түркийәдә тонулған бир уйғур сәнәткари икәнликини билидиған хитайниң у арқилиқ өзлириниң инсанийәткә қарши җинайитини йошурушқа тиришиватқанлиқини баян қилди. 

Абдуреһим һейт билән балилиқ чағлиридин тартип тонушидиған уйғур зиялийси доктор фәрһат қурбан тәңритағли әпәнди «айдинлиқ гезити» абдуреһим һейт билән елип барған сөһбәт программисини көргәндин кейин чәтәлләрдә елип бериливатқан паалийәтләрниң ғәлибисини көргәнликини илгири сүрди. 
«Айдинлиқ гезити» дин сирт йәнә ода телевизийиси, «милләт» гезитиниң мухбири гөкһан қарақаш әпәндиму абдуреһим һейт билән сөһбәт елип барған болуп, бу сөһбәтләрниң һәммисиниң мәзмуни охшап кетидикән. Мутәхәссисләр абдуреһим һейтниң мухбирларға пәқәт хитай һөкүмити рухсәт қилған сөзләрнила қилғанлиқини илгири сүрүшмәктә. 
Бу йил 2-айниң 8-күни түркийәдики иҗтимаий таратқуларда абдуреһим һейтниң өлтүрүлгәнлики тоғрисида хәвәр елан қилинғандин кейин түркийә ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси хами әрсой әпәнди баянат елан қилип, хитайни әйиблигән иди. Хитайму абдуреһим һейтниң қисқа видейо көрүнүшини елан қилип, униң һаят икәнликини билдүргән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт